វិចារណកថា ១៥៖ ខ្ញុំ គឺជាផ្នែកមួយនៃធម្មជាតិ!

គំនិតផ្តើម
«ធម្មជាតិ មិនមែនមានត្រឹមតែនៅជុំវិញខ្លួនខ្ញុំនោះទេ ធម្មជាតិគឺស្ថិតនៅក្នុងខ្លួនខ្ញុំ»

ថ្ងៃទី១៣ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦
នៅពេលនរណាម្នាក់និយាយថា «តោះ យើងទៅដើរលេងក្នុងធម្មជាតិ» យើងច្រើនតែស្រមៃដល់ការចាកចេញពីអគារ និងដងផ្លូវ ដើម្បីទៅកម្សាន្តនៅព្រៃ ទន្លេ ភ្នំ ឬឆ្នេរសមុទ្រ។ ពាក្យពេចន៍ទាំងនេះដាស់តឿនឱ្យយល់ថា ធម្មជាតិគឺជាទីកន្លែងផ្សេងមួយទៀត ហើយជីវិតមនុស្សយើងស្ថិតនៅក្រៅពីធម្មជាតិ។

ប៉ុន្តែ ចូរពិនិត្យមើលរាងកាយរបស់អ្នកឱ្យបានច្បាស់លាស់។ ទឹកដែលអ្នកផឹក បានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃឈាម និងកោសិការបស់អ្នក។ អុកស៊ីសែនពីខ្យល់អាកាស បានទ្រទ្រង់សរីរាង្គគ្រប់ផ្នែក។ អាហារដែលកើតចេញពីដី ពន្លឺព្រះអាទិត្យ ទឹក រុក្ខជាតិ សត្វ និងកម្លាំងពលកម្មរបស់មនុស្ស បានក្លាយទៅជាថាមពល និងសាច់ដុំ។ ជាតិរ៉ែនៅក្នុងឆ្អឹងរបស់យើង គឺទទួលបានមកពីផែនដី។ យើងមិនមែនជាភ្ញៀវដែលមកពីពិភពផ្សេងនោះទេ។ យើងគឺជាផែនដី នៅក្នុងរូបរាងជារូបកាយមនុស្ស។

ទីក្រុងរបស់យើង មិនបានលុបបំបាត់ទំនាក់ទំនងនេះចោលឡើយ។ បេតុង កញ្ចក់ លោហធាតុ ឈើ និងថាមពល សុទ្ធសឹងតែចាប់ផ្តើមចេញពីសម្ភារៈ និងដំណើរការដែលភ្ជាប់ទៅនឹងធម្មជាតិ។ បច្ចេកវិទ្យាអាចកែប្រែសម្ភារៈទាំងនោះបាន ប៉ុន្តែមិនអាចបង្កើតជីវិតមួយដែលឯករាជ្យ ដាច់ដោយឡែកពីខ្យល់ ទឹក អាហារ និងបរិស្ថានដែលមានស្ថិរភាពបានឡើយ។

ការទទួលស្គាល់ថា យើងជាផ្នែកមួយនៃធម្មជាតិ មិនមែនមានន័យថា យើងត្រូវបដិសេធទីក្រុង ឬត្រឡប់ទៅរស់នៅក្នុងព្រៃវិញនោះទេ។ វាមានន័យថាជាការរៀបចំទម្រង់ជីវិតរបស់មនុស្សដោយភាពរមទម ចេះដាក់ខ្លួន។ សង្គមដែលមានសុខភាពល្អ តែងតែការពារប្រព័ន្ធទាំងឡាយណាដែលធ្វើឱ្យសង្គមអាចកើតឡើងទៅបាន។ ទឹកស្អាត ដីមានជីជាតិ ខ្យល់អាកាសអាចដកដង្ហើមបាន ជីវៈចម្រុះ និងអាកាសធាតុដែលសមស្របសម្រាប់ការរស់នៅ មិនមែនជាគ្រឿងលម្អនៅជុំវិញការរីកចម្រើនរបស់មនុស្សនោះទេ។ ពួកវាគឺជា «គ្រឹះ» នៃការរីកចម្រើននោះ។

ការយល់ដឹងបែបនេះ ផ្លាស់ប្តូរការទទួលខុសត្រូវលើបរិស្ថាន។ ប្រសិនបើយើងស្រមៃថា ធម្មជាតិគឺជាអ្វីមួយនៅខាងក្រៅខ្លួនយើង ការការពារបរិស្ថានអាចនឹងមានអារម្មណ៍ដូចជាការធ្វើទានដល់ដើមឈើ និងសត្វធាតុ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើយើងទទួលស្គាល់ថាយើងជារបស់ប្រព័ន្ធជីវិតតែមួយ ការថែរក្សាក៏ក្លាយជាការគោរពខ្លួនឯង ផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងក្តីសប្បុរស និងក្ដីអាណិតអាសូរ។

ភាពជារបស់គ្នានេះ ក៏នាំមកនូវក្ដីសុខសាន្តផ្លូវចិត្តផងដែរ។ យើងគឺជាផ្នែកមួយនៃរឿងរ៉ាវ ដែលធំធេងជាងការព្រួយបារម្ភរបស់យើងឆ្ងាយណាស់។ ដង្ហើមដែលចូលមកក្នុងខ្លួនយើង បានផ្លាស់ទីឆ្លងកាត់ពិភពលោក។ ពន្លឺព្រះអាទិត្យដែលផ្តល់កម្តៅដល់ផ្ទៃមុខរបស់យើង បានធ្វើដំណើរយ៉ាងឆ្ងាយអនេក។ ទឹកភ្លៀងដូចគ្នាដែលប៉ះពាល់ស្លឹកឈើ នៅថ្ងៃណាមួយអាចនឹងចូលទៅក្នុងទន្លេ វាលស្រែ ឬពែងទឹកតែ។

ការនិយាយថា «ខ្ញុំគឺជាផ្នែកមួយនៃធម្មជាតិ» មិនមែនជាការអះអាងយកកម្មសិទ្ធិឡើយ។ វាគឺជាការទទួលយកនូវ «ភាពជាសមាជិក»។ សមាជិកដ៏ល្អម្នាក់ តែងតែទទួលយក រួមចំណែក និងគោរពព្រំដែនកំណត់។ យើងអាចរីករាយនឹងគំនិតច្នៃប្រឌិតរបស់មនុស្ស ខណៈពេលដែលចងចាំនូវគ្រឹះនៃជីវិតដែលស្ថិតនៅខាងក្រោមវា។

ថ្ងៃនេះ ចូរដាក់ដៃរបស់អ្នកលើទ្រូង ហើយដកដង្ហើមវែងៗ យឺតៗ មួយៗ។ ពិភពលោកកំពុងតែចូលមកក្នុងខ្លួនអ្នក ហើយអ្នកកំពុងតែបញ្ជូនដង្ហើមត្រឡប់ទៅកាន់ពិភពលោកវិញ។ ទំនាក់ទំនងនេះកំពុងតែប្រព្រឹត្តទៅរួចស្រេចទៅហើយ។ ភារកិច្ចរបស់យើង គឺគ្រាន់តែរស់នៅក្នុងទំនាក់ទំនងនេះដោយប្រាជ្ញាប៉ុណ្ណោះ។

កាលណាដែលយើងយល់ពី «ភាពជារបស់គ្នា» នេះហើយ ការថែរក្សាបរិស្ថាននឹងលែងជាភារកិច្ចបន្ថែមទៀតហើយ ប៉ុន្តែវានឹងក្លាយជាការបង្ហាញចេញតាមធម្មជាតិនៃអត្តសញ្ញាណពិតប្រាកដរបស់យើង។

ការពិចារណាតាមបែបព្រះពុទ្ធសាសនា
ការអប់រំអំពី «អនិច្ចធម៌/បដិច្ចសមុប្បាទ» (Interdependence – ការពឹងផ្អែកអាស្រ័យគ្នា) បង្ហាញថា «អញ/ខ្លួនអញ» មិនអាចអត្ថិភាពដាច់ដោយឡែកពីលក្ខខណ្ឌទ្រទ្រង់ជុំវិញបានឡើយ។ រាងកាយ អាហារ ខ្យល់ ទំនាក់ទំនង និងបរិស្ថាន តែងតែទ្រទ្រង់យើងជានិច្ច។ ការមើលឃើញបែបនេះ កាត់បន្ថយភាពឯកោ ហើយបង្កើននូវកតញ្ញូតាធម៌ និងការទទួលខុសត្រូវ។

ការពិចារណាសម្រាប់ថ្ងៃនេះ
តើផ្នែកណានៃជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់ខ្ញុំ ដែលបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់បំផុតថា ខ្ញុំជារបស់ធម្មជាតិ?

សកម្មភាពសម្រាប់ថ្ងៃនេះ
បង្កើតបញ្ជីមួយដែលមានចំណងជើងថា «ធម្មជាតិនៅក្នុងខ្លួនខ្ញុំ» ហើយសរសេរលក្ខខណ្ឌធម្មជាតិចំនួន ៥ យ៉ាងដែលកំពុងទ្រទ្រង់រាងកាយរបស់អ្នកនៅថ្ងៃនេះ។

ការប្តេជ្ញាចិត្តសម្រាប់ថ្ងៃនេះ
ថ្ងៃនេះ ខ្ញុំនឹងរស់នៅក្នុងនាមជាសមាជិកដ៏មានកតញ្ញូតារបស់ធម្មជាតិ មិនមែនជាអ្នកដទៃ ដែលឈរមើលពីខាងក្រៅនោះឡើយ។

«នៅពេលយើងការពារធម្មជាតិ គឺយើងកំពុងការពារសព្វសត្វទាំងអស់—រួមទាំងខ្លួនយើងផងដែរ»។

-ក្រសួងបរិស្ថាន-