«សៀវភៅស» របស់ថៃ៖ ឯកសារ ឬការអះអាង តើអ្វីជាអ្នកកំណត់ការពិត?
«សៀវភៅស» របស់ថៃ៖ ឯកសារ ឬការអះអាង តើអ្វីជាអ្នកកំណត់ការពិត?
[Op_Ed]
ការរៀបចំ «សៀវភៅស» របស់មជ្ឈមណ្ឌលព័ត៌មានរួម Joint Information Center (JIC) របស់ថៃ ស្តីពីស្ថានការណ៍ព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃ បានបង្ហាញថា ជម្លោះរវាងប្រទេសទាំងពីរមិនបានកើតឡើងត្រឹមតែតាមបណ្តោយព្រំដែនទៀតទេ ប៉ុន្តែកំពុងពង្រីកទៅកាន់សមរភូមិព័ត៌មាន ការទូត និងការបកស្រាយច្បាប់អន្តរជាតិ ដោយថៃខ្លួនឯងបានអះអាងថា ឯកសារនេះប្រមូលផ្តុំអង្គហេតុ ប្រវត្តិសាស្ត្រ កាលប្បវត្តិ ភស្តុតាង និងគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិ ដើម្បីឱ្យសាធារណជន អ្នកសារព័ត៌មាន អ្នកស្រាវជ្រាវ និងសហគមន៍អន្តរជាតិអាចយកទៅពិនិត្យបាន។
ជាគោលការណ៍ កម្ពុជាមិនមានហេតុផលណាមួយត្រូវប្រឆាំងនឹងការអំពាវនាវឱ្យសាធារណជនពិនិត្យព័ត៌មានដោយផ្អែកលើអង្គហេតុ និងភស្តុតាងឡើយ ប៉ុន្តែសំណួរដែលគួរត្រូវបានសួរទៅវិញនោះគឺ តើអ្វីទៅជាអង្គហេតុ? តើភស្តុតាងមានប្រភពមកពីណា? ហើយតើការបកស្រាយរបស់ភាគីថៃ អាចត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការពិតតាមផ្លូវច្បាប់ដែរឬទេ?ចម្លើយប្រាកដជា គឺមិនអាចទេ។
«សៀវភៅស» គឺជាឯកសារបង្ហាញជំហររបស់ប្រទេសថៃ វាអាចមានតម្លៃបានសម្រាប់តែការសិក្សា និងការយល់ពីទស្សនៈរបស់ថៃខ្លួនឯង ប៉ុន្តែមិនមែនជាសាលក្រមរបស់តុលាការអន្តរជាតិ ឬជាការទទួលស្គាល់ពីសហគមន៍អន្តរជាតិឡើយ ដូច្នេះកម្ពុជាមិនមានភាពចាំបាច់ណាមួយត្រូវប្រកួតប្រជែងជាមួយថៃដោយការបំភ្លឺ ឬបង្កើតការប្រឆាំងដោយអារម្មណ៍នោះទេ។ អ្វីដែលមានប្រសិទ្ធភាពជាង គឺការយកគោលការណ៍ដែលថៃខ្លួនឯងបានលើកឡើង គឺ «អង្គហេតុ ភស្តុតាង និងច្បាប់អន្តរជាតិ» មកធ្វើជាមាត្រដ្ឋានពិនិត្យសៀវភៅនោះទៅវិញទេ។
បញ្ហាព្រំដែនមិនអាចកំណត់បានដោយភាគីណាជាអ្នកផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានបានលឿនជាង ឬបង្ហាញផែនទីបានច្រើនជាងនោះទេ ពោលគឺត្រូវពិនិត្យតាមសន្ធិសញ្ញា កិច្ចព្រមព្រៀង ផែនទី ឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ ការអនុវត្តរបស់ភាគីនោះ និងច្បាប់អន្តរជាតិទៅវិញទេ។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើថៃយកប្រវត្តិសាស្ត្រ និងផែនទីមកធ្វើជាមូលដ្ឋាននៃការអះអាង កម្ពុជាក៏អាចយកឯកសារដើមប្រវត្តិសាស្ត្រដែលបានទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិមកពិនិត្យផ្ទៀងផ្ទាត់ដូចគ្នា ពេលនោះសំណួរដែលត្រូវលើកឡើងមិនមែនថា ផែនទីរបស់ភាគីណាត្រឹមត្រូវនោះទេ តែគេត្រូវចោទសួរថា តើផែនទីនោះមានប្រភពពីណា មានស្ថានភាពផ្លូវច្បាប់យ៉ាងដូចម្តេច មានការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិដែរឬទេ ហើយត្រូវបានភាគីទាំងពីរបានឯកភាពគ្នាដែរទេ?
ប្រវត្តិសាស្ត្រព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃមានឯកសារជាច្រើនណាស់ មិនអាចកាត់យកតែផ្នែកណាមួយដែលត្រូវនិងការចង់បាន និងតាមការអះអាងរបស់ភាគីណាមួយបានឡើយ។ សន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៩០៤ និង១៩០៧ ព្រមទាំងឯកសារ និងផែនទីពាក់ព័ន្ធ គឺជាផ្នែកសំខាន់នៃប្រវត្តិសាស្ត្រផ្លូវច្បាប់របស់ព្រំដែននៃប្រទេសទាំងពីរ។ សូម្បីតែ MoU ឆ្នាំ២០០០ ស្តីពីការវាស់វែង និងការកំណត់ព្រំដែនដីគោករវាងកម្ពុជា និងថៃ ក៏បានរំលឹកដល់ក្របខណ្ឌសន្ធិសញ្ញាទាំងនេះ និងឯកសារពាក់ព័ន្ធជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការងាររួមដែរ។
ត្រង់ចំនុចនេះបានបង្ហាញថា ការដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនមិនអាចធ្វើឡើងតាមតែការបកស្រាយរបស់ភាគីណាមួយតែម្ខាងឡើយ ប្រសិនបើមានការខ្វែងគំនិតគ្នា ភាគីទាំងពីរត្រូវយកឯកសារដើម និងយន្តការដែលមានស្រាប់ដែលបានព្រមព្រៀងគ្នារួចមកហើយមកពិនិត្យឡើងវិញ។ នេះជាមូលហេតុដែលយន្តការដូចជា JBC មានសារៈសំខាន់ ព្រោះការផ្តល់ក្របខណ្ឌសម្រាប់ការងារបច្ចេកទេស និងការចរចាដោយសន្តិវិធី។
ចំពោះបញ្ហាដែលសាលក្រមអន្តរជាតិធ្លាប់បានទទួលស្គាល់រួចហើយ នោះការពិភាក្សាកាន់តែមានភាពច្បាស់លាស់ ដូចក្នុងករណីប្រាសាទព្រះវិហារ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) បានសម្រេចនៅឆ្នាំ១៩៦២ថា ប្រាសាទព្រះវិហារ ស្ថិតនៅក្នុងទឹកដីក្រោមអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា ហើយនៅឆ្នាំ២០១៣ តុលាការបានបកស្រាយសាលក្រមឆ្នាំ១៩៦២បន្ថែមទៀត ដូច្នេះ សាលក្រមរបស់ ICJ គឺជាឯកសារផ្លូវច្បាប់ដែលមិនអាចត្រូវបានជំនួសដោយការបកស្រាយណាមួយដូចនៅក្នុងសៀវភៅសរបស់ថៃបានឡើយ។
ជាមួយគ្នានេះដែរ គោលការណ៍សំខាន់មួយទៀតដែលសហគមន៍អន្តរជាតិបានលើកឡើងជាបន្តបន្ទាប់ គឺការដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី និងមិនប្រើកម្លាំង ហើយសមាគមន៏អាស៊ានក៏បានអំពាវនាវឱ្យកម្ពុជា និងថៃអនុវត្តបទឈប់បាញ់ បញ្ឈប់អរិភាព និងត្រឡប់ទៅរកតុចរចា ដោយផ្អែកលើធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ ធម្មនុញ្ញអាស៊ាន អនុសញ្ញា សន្ធិសញ្ញា និងកិច្ចព្រមព្រៀងដែលមានស្រាប់ផងដែរ។
នេះមានន័យថា ប្រសិនបើថៃអះអាងថា ខ្លួនគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ ការអះអាងនោះត្រូវតែស្របគ្នាជាមួយគោលការណ៍ទាំងអស់នៃច្បាប់អន្តរជាតិ មិនមែនជ្រើសយកតែចំណុចណាដែលអំណោយផលដល់ជំហររបស់ខ្លួនឡើយ ដូចគ្នានេះដែរ កម្ពុជាក៏បានប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍ដូចគ្នានេះដែរ។ នេះទើបជាវិធីដែលអាចធ្វើឱ្យការប្រកួតប្រជែងផ្នែកព័ត៌មាន ប្តូរពី «សង្គ្រាមពាក្យសម្តី» ទៅជា «ការប្រកួតប្រជែងដោយឯកសារ និងហេតុផល»។
ជាការពិត ការបង្កើតមជ្ឈមណ្ឌលព័ត៌មានរួម (JIC) និងការបោះពុម្ពសៀវភៅសរបស់ថៃ ប្រសិនបើផ្អែកលើប្រវត្តិសាស្ត្រ នោះកម្ពុជាអាចកំដរដោយឆ្លើយតបតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រវិញបានដែរ ហើយប្រសិនបើថៃលើកយកផែនទីមកអះអាង ក៏ត្រូវពិនិត្យរកប្រភព និងស្ថានភាពផ្លូវច្បាប់របស់ផែនទីនោះ ប្រសិនបើថៃលើកពីសន្ធិសញ្ញា ត្រូវពិនិត្យមើលលើបរិបទទាំងមូល តែប្រសិនបើថៃលើកយកច្បាប់អន្តរជាតិ កម្ពុជាក៏នឹងត្រូវលើកយកច្បាប់អន្តរជាតិដូចគ្នាមកធ្វើជាមាត្រដ្ឋានដែរ ហើយប្រសិនបើមានសាលក្រមរបស់តុលាការអន្តរជាតិ ត្រូវយកសាលក្រមដើមមកជាមូលដ្ឋាន មិនមែនយកការបកស្រាយរបស់អ្នកនយោបាយ អ្នកជាតិនិយម ឬអ្នកបង្កើតប្រវត្តិសាស្ត្រថ្មីក្រោយពេលបទឈប់បាញ់បានចូលជាធរមានហើយ ដោយកំពុងកែប្រែស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៅតាមបណ្តោយព្រំដែននោះមកជំនួសទេ ភាគីថៃខ្លួនឯងត្រូវយល់ពីបញ្ហានេះឪ្យបានច្បាស់។
ទីបំផុត ការពិតមិនមែនជារបស់ប្រទេសណាមួយទេ ប៉ុន្តែក៏មិនមែនជារបស់ JIC ថៃ ឬរបស់ស្ថាប័នព័ត៌មានរបស់កម្ពុជាដែរ ការពិតត្រូវតែអាចឱ្យភាគីទីបីមើលឯកសារ ពិនិត្យប្រភព និងផ្ទៀងផ្ទាត់បានដោយខ្លួនឯង។ បញ្ហាព្រំដែនមិនត្រូវបានកំណត់ដោយភាគីណានិយាយ ឬភាគីណាបោះពុម្ពសៀវភៅបានមុននោះឡើយ ពោលគឺត្រូវតែពិនិត្យតាម សន្ធិសញ្ញា កិច្ចព្រមព្រៀង ផែនទី ភស្តុតាង សាលក្រម និងច្បាប់អន្តរជាតិ។ ជាចុងក្រោយប្រសិនបើចង់បានភាពត្រឹមត្រូវ ត្រូវដាក់ឯកសារលើតុហើយឪ្យការពិតជាអ្នកនិយាយ៕
ដោយ៖ ពិន វិជ័យ
