សម្ដេចតាធ្លាប់យាងទៅដល់វត្តកៃយ័ន ឬ «ព្រះវិហារសសរ១០០» ដ៏ល្បីនៅទីក្រុងឈិនចូវរបស់ចិន

សម្ដេចតាធ្លាប់យាងទៅដល់វត្តកៃយ័ន ឬ «ព្រះវិហារសសរ១០០» ដ៏ល្បីនៅទីក្រុងឈិនចូវរបស់ចិន

ឈិនចូវ ប្រទេសចិនៈ ព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តម សីហនុ ព្រះបរមរតនកោដ្ឋ បានយាងទៅវត្តកៃយ័ន ក្នុងទីក្រុងឈិនចូវ ខេត្តហ្វូជៀន ប្រទេសចិន ក្នុងឆ្នាំ១៩៨៣ បន្ទាប់ពីព្រះអង្គត្រូវបានគេរាយការណ៍ថា បានស្វែងរក «ព្រះវិហារសសរ១០០» ដ៏ល្បីល្បាញ ដែលជាទីសក្ការៈព្រះពុទ្ធសាសនាមួយមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីសុសសាយពាសពេញតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ តាមរយៈការផ្លាស់ប្ដូរតាមផ្លូវសមុទ្រអស់ជាច្រើនសតវត្សរ៍។

ព្រះចៅអធិការ តឺយ័ន (Deyuan) ព្រះគ្រូមួយអង្គនៅវត្តនេះ បានឱ្យដឹងថា ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ ធ្លាប់បានអាន ឬឮអំពីព្រះវិហារដ៏ល្បីនេះ ប៉ុន្តែដំបូងឡើយ ព្រះអង្គមិនបានដឹងថា វាស្ថិតនៅទីណាក្នុងប្រទេសចិននោះទេ។

ព្រះចៅអធិការបានប្រាប់ក្រុមអ្នកសារព័ត៌មានអាស៊ាន ដែលបានទៅទស្សនាវត្តនេះកាលពីថ្ងៃទី២១ ខែកញ្ញាថា៖ «ព្រះមហាក្សត្របានស្គាល់វត្តនេះតាមរយៈសៀវភៅ ឬឯកសារសរសេរផ្សេងៗ ដូច្នេះព្រះអង្គបានសាកសួរមន្ត្រីចិនថា តើវត្តនេះស្ថិតនៅទីណា។ នៅពេលនោះ ពួកគេមិនអាចឆ្លើយបានទេ»។

យោងតាមព្រះចៅអធិការ តឺយ័ន អ្នកនិពន្ធ និងប្រវត្តិវិទូចិនដ៏ល្បីល្បាញ លោក ហ្គ័រ ម៉ូរូ (Guo Moruo) ដែលធ្លាប់បានមកទីក្រុងឈិនចូវ បានជួយកំណត់ថា ព្រះវិហារនេះស្ថិតនៅទីក្រុងឈិនចូវ។ បន្ទាប់មក មន្ត្រីចិនបានអមដំណើរព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ យាងទៅវត្តកៃយ័ន។

ការរៀបរាប់នេះបង្ហាញពីទិដ្ឋភាពដែលមិនសូវមានអ្នកស្គាល់ អំពីព្រះរាជចំណាប់អារម្មណ៍របស់ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ ចំពោះបេតិកភណ្ឌសាសនា និងវប្បធម៌អាស៊ី។ ក៏បានរំលេចពីទំនាក់ទំនងជាប្រវត្តិសាស្ត្ររវាងទីក្រុងឈិនចូវ ដែលជាកំពង់ផែដ៏សំខាន់មួយនៅតាមផ្លូវសូត្រសមុទ្របុរាណ និងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ផងដែរ។

ព្រះចៅអធិការ តឺយ័ន បានឱ្យដឹងថា ព្រះវិហារនេះត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្រៅប្រទេសចិនរួចមកហើយ ដោយសារឈ្មួញ និងអ្នកដំណើរមកពីទីក្រុងឈានចូវ បានធ្វើដំណើរតាមសមុទ្រទៅកាន់បរទេស តាមរយៈកំពង់ផែរបស់ទីក្រុងនេះតាំងពីសម័យបុរាណ។ ពួកគេបាននាំយកចំណេះដឹងអំពីទីតាំងសាសនា និងវប្បធម៌ក្នុងតំបន់ទៅកាន់ផ្នែកផ្សេងៗនៃទ្វីបអាស៊ី។

លោកបានបន្តថា៖ «វត្តនេះមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញខ្លាំងនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ជាពិសេសដោយសារព្រះវិហារសសរ១០០។ កេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់វាបានល្បីទៅដល់បរទេស ទោះជាយ៉ាងណា ក្រោយពីពេលវេលាកន្លងផុតទៅ មនុស្សមួយចំនួនដឹងថា ព្រះវិហារបែបនេះមាននៅក្នុងប្រទេសចិន ប៉ុន្តែពួកគេភ្លេចថា វាស្ថិតនៅទីក្រុងឈានចូវ»។

ព្រះគ្រូរូបនេះបានឱ្យដឹងថា សមាជិកមួយអង្គទៀតនៃព្រះរាជវង្សកម្ពុជា ដែលត្រូវបានរៀបរាប់ក្នុងបទសម្ភាសថា ជាព្រះរាជបុត្រមួយអង្គរបស់ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ ក៏បានយាងមកទស្សនាវត្តនេះក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ ពោលគឺ១០ឆ្នាំក្រោយព្រះរាជដំណើររបស់ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ។

វត្តកៃយ័ន ដែលត្រូវបានកសាងឡើងក្នុងរាជវង្សថាង គឺជាទីតាំងព្រះពុទ្ធសាសនាដ៏លេចធ្លោមួយនៅខេត្តហ្វូជៀន។

វត្តនេះគឺជាផ្នែកមួយនៃតំបន់បេតិកភណ្ឌ «ឈិនចូវ៖ មជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មពិភពលោកក្នុងសម័យរាជវង្សសុង-យ័ន» ដែលត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ ក្នុងឆ្នាំ២០២១។

អគារសំខាន់របស់វត្តនេះ មានឈ្មោះផ្លូវការថា ព្រះវិហារមហាវីរៈ និងត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា «ព្រះវិហារសសរ១០០»។ វាជាព្រះវិហារសម្រាប់ការគោរពបូជាដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងបរិវេណវត្ត។

ថ្វីបើឈ្មោះដ៏ពេញនិយមរបស់វាបង្ហាញថា ព្រះវិហារនេះមានសសរចំនួន១០០ក៏ដោយ ប៉ុន្តែសំណង់បច្ចុប្បន្នមានសសរតិចជាងនេះ ដោយសារស្ថាបត្យករបានប្រើបច្ចេកទេសសាងសង់ដ៏ទំនើបមួយ ដើម្បីបង្កើតលំហផ្នែកខាងក្នុងឱ្យកាន់តែធំ និងទូលាយ។

ព្រះចៅអធិការ តឺយ័ន បានឱ្យដឹងថា អគារនេះត្រូវបានកសាងឡើងវិញក្នុងឆ្នាំ១៦៣៧ បន្ទាប់ពីសំណង់ពីមុនបានរងការខូចខាតដោយសារគ្រោះរញ្ជួយដីក្នុងឆ្នាំ១៦០៤។

ឋានៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់នៃស្ថាបត្យកម្មរបស់ព្រះវិហារនេះ ត្រូវបានបង្ហាញតាមរយៈដំបូលពីរជាន់ ការរៀបចំចន្លោះសសរចំនួន៩ និងកាំជណ្ដើរចំនួន៥ ដែលជាតួលេខពីរត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាប្រពៃណីជាមួយអធិរាជចិន។

ព្រះចៅអធិការបានពន្យល់ថា៖ «នេះគឺជាអគារដែលមានឋានៈខ្ពស់មួយនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន។ វត្តមួយចំនួនមានដំបូលតែមួយជាន់ប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែព្រះវិហារនេះមានដំបូលពីរជាន់»។

នៅខាងក្នុងព្រះវិហារ មានព្រះពុទ្ធបដិមាធំៗចំនួន៥អង្គ តំណាងឱ្យទិសខាងកើត ខាងលិច ខាងជើង ខាងត្បូង និងទិសកណ្ដាល។ ព្រះចៅអធិការ តឺយ័ន បានឱ្យដឹងថា ការរៀបចំព្រះពុទ្ធទាំង៥អង្គ ដែលតំណាងឱ្យទិសទាំង៥នេះ មានតែមួយគត់នៅក្នុងប្រទេសចិន។

ក្នុងចំណោមគ្រឿងតុបតែងដ៏លេចធ្លោបំផុតរបស់ព្រះវិហារ មានចម្លាក់ទេពតន្ត្រីករចំនួន២៤ ដែលត្រូវបានដាក់នៅទីខ្ពស់ចន្លោះធ្នឹមឈើ។

តួចម្លាក់នីមួយៗកាន់ឧបករណ៍តន្ត្រី ឬវត្ថុវប្បធម៌ខុសៗគ្នា ដោយតំណាងឱ្យរដូវកាលតូចទាំង២៤ តាមប្រពៃណីចិន ព្រមទាំងការផ្លាស់ប្ដូររវាងពេលថ្ងៃ និងពេលយប់។

ព្រះវិហារនេះក៏បង្ហាញពីវិស្វកម្មសំណង់ឈើដ៏ស្មុគស្មាញផងដែរ។ ផ្នែកឈើដែលត្រួតគ្នា ត្រូវបានផ្គុំឡើងដោយបច្ចេកទេសសន្លាក់ឈើប្រទាក់គ្នា ដែលអនុញ្ញាតឱ្យខ្យល់ចេញចូលនៅផ្នែកខាងលើនៃសំណង់។

យោងតាមព្រះចៅអធិការ តឺយ័ន លំហូរខ្យល់នេះជួយទប់ស្កាត់មិនឱ្យធូលី សំបុកពីងពាង និងសំបុកបក្សីកកកុញនៅតាមធ្នឹម ដែលកាត់បន្ថយតម្រូវការសម្អាតដោយកម្លាំងមនុស្ស។

សំណង់ដែលមានសន្លាក់ប្រទាក់គ្នានេះ ក៏ជួយបំបែកកម្លាំងខ្យល់ខ្លាំងឱ្យបក់ចេញទៅតាមទិសផ្សេងៗគ្នា នៅពេលមានព្យុះទីហ្វុងផងដែរ។

ព្រះចៅអធិការបាននិយាយថា៖ «នៅពេលខ្យល់បក់ចូល វានឹងបង្កើតជាលំហូរខ្យល់ ហើយត្រូវបានបញ្ចេញទៅគ្រប់ទិសទីតាមរយៈសំណង់ឈើ។ វាដំណើរការដូចជាប្រព័ន្ធម៉ាស៊ីនត្រជាក់ធម្មជាតិ»។

ព្រះគ្រូរូបនេះបានប្រៀបធៀបប្រព័ន្ធធ្នឹមពីរជាន់របស់ព្រះវិហារទៅនឹងរចនាសម្ព័ន្ធស្ពានទំនើប។

ព្រះចៅអធិការបានឱ្យដឹងថា អ្នកជំនាញបេតិកភណ្ឌមានការភ្ញាក់ផ្អើល ដែលស្ថាបត្យករកាលពីជាង៤សតវត្សរ៍មុន បានយកគំនិតវិស្វកម្មបែបនេះមកប្រើប្រាស់ក្នុងសំណង់សាសនា។

ក្រៅពីតម្លៃផ្នែកស្ថាបត្យកម្ម វត្តនេះនៅតែជាសក្ខីភាពនៃការធ្វើដំណើរ និងការផ្លាស់ប្ដូរសាសនា មនុស្ស និងគំនិត រវាងតំបន់ឆ្នេរប្រទេសចិន និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍។

ព្រះចៅអធិការ តឺយ័ន បានឱ្យដឹងថា ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ ព្រះបរមរតនកោដ្ឋ បានថ្វាយបង្គំព្រះពុទ្ធបដិមាទាំង៥អង្គ នៅក្នុងព្រះវិហារនេះ។ ហុង រស្មី

ព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តម សីហនុ ព្រះបរមរតនកោដ្ឋ ស្វាគមន៍ព្រះសង្ឃមួយអង្គ ក្នុងអំឡុងព្រះរាជដំណើរទៅកាន់ទីក្រុងឈានចូវ ប្រទេសចិន ក្នុងឆ្នាំ១៩៨៣។ រូបថតនេះត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយក្នុងអត្ថបទមួយស្ដីពីព្រះរាជដំណើររបស់ព្រះអង្គទៅវត្តកៃយ័ន និងត្រូវបានផ្ដល់កម្មសិទ្ធិរូបថតដល់លោក ចេង ជីនស៊ូ។ Zheng Jinshu

ព្រះចៅអធិការ តឺយ័ន ព្រះគ្រូមួយអង្គនៅវត្តនេះ បានឱ្យដឹងថា ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ ធ្លាប់បានអាន ឬឮអំពីព្រះវិហារដ៏ល្បីនេះ ប៉ុន្តែដំបូងឡើយ ព្រះអង្គមិនបានដឹងថា វាស្ថិតនៅទីណាក្នុងប្រទេសចិននោះទេ។ ហុង រស្មី

ភ្ញៀវទេសចរចិនស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ប្រពៃណីចម្រុះ ថតរូបនៅក្នុងបរិវេណវត្តកៃយ័ន។ ហុង រស្មី

ចេតិយរេនសូវនៃវត្តកៃយ័ន លេចឡើងនៅពីក្រោយទីតាំងបុរាណដើមមន និងផ្កាឈូក ក្នុងទីក្រុងឈានចូវ ខេត្តហ្វូជៀន ប្រទេសចិន។ ហុង រស្មី

-post khmer-