ការយល់ខុសក្នុងនីតិអន្តរជាតិ៖ ហេតុអ្វីកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងប៉ារីស មិនមែនជាយន្តការមានសមត្ថកិច្ចក្នុងការដោះស្រាយវិវាទព្រំដែន?
សន្និសីទសន្តិភាពសម្រាប់កម្ពុជានៅថ្ងៃទី២៣ តុលា ១៩៩១។ afp
#វិភាគសង្គម
យុត្តាធិការនៃកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងប៉ារីស និងភាពត្រឹមត្រូវនៃយន្តការដោះស្រាយវិវាទព្រំដែនកម្ពុជា
ការលើកឡើងអំពីការប្រើប្រាស់កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស (ឆ្នាំ១៩៩១) ដើម្បីដោះស្រាយវិវាទព្រំដែនរវាងកម្ពុជា និងប្រទេសជិតខាង (ពិសេសប្រទេសថៃ) គឺជាប្រធានបទមួយដែលតែងតែត្រូវបានជជែកវែកញែកយ៉ាងទូលំទូលាយ។
ទឡ្ហីករណ៍ចម្បងដែលតែងតែត្រូវបានគេលើកយកមកអះអាងនោះគឺ៖ “កិច្ចព្រមព្រៀងនេះមានចែងយ៉ាងច្បាស់ពីការធានាអធិបតេយ្យភាព ហើយដោយសារថៃជាភាគីហត្ថលេខី ដូច្នេះកិច្ចព្រមព្រៀងនេះមានអានុភាពច្បាប់ដែលអាចបង្ខំឱ្យថៃដកទ័ព ឬគោរពព្រំដែនបាន”។ ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើការអំពាវនាវនេះជាយន្តការផ្លូវច្បាប់ដែលមានប្រសិទ្ធភាព ឬគ្រាន់តែជាវោហាសាស្ត្រនយោបាយប្រជាពិថុត យើងចាំបាច់ត្រូវពិនិត្យមើលទិដ្ឋភាពច្បាប់អន្តរជាតិ និងដែនកំណត់នៃយន្តការនីមួយៗឱ្យបានច្បាស់លាស់ ដូចខាងក្រោម៖
១. វត្តមាននៃពាក្យ “អធិបតេយ្យភាព” ក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀង និងអត្ថន័យផ្លូវច្បាប់ពិតប្រាកដ
កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ថ្ងៃទី២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩១ ពិតជាមានចែងអំពីការធានាដល់អធិបតេយ្យភាព ឯករាជ្យភាព បូរណភាព និងភាពមិនអាចរំលោភបាននៃទឹកដីកម្ពុជា (ដូចមានចែងក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងស្តីពីការធានាអន្តរជាតិ)។ ប្រទេសហត្ថលេខី រួមទាំងប្រទេសថៃផងដែរ បានប្តេជ្ញាគោរពគោលការណ៍នេះ។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ផ្អែកលើទិដ្ឋភាពច្បាប់អន្តរជាតិ ការចែងពីការធានាអធិបតេយ្យភាពជាទូទៅ មិនមែនមានន័យថាឯកសារនោះមានសមត្ថភាពក្នុងការកាត់ក្តីរឿងព្រំដែននោះទេ៖
គ្មានយន្តការកំណត់ព្រំដែនជាក់លាក់៖ ការប្រកាសទទួលស្គាល់អធិបតេយ្យភាពគឺជារឿងមួយ ប៉ុន្តែការកំណត់ថា “តើខ្សែបន្ទាត់អធិបតេយ្យភាពនោះលាតសន្ធឹងដល់ត្រឹមណា?” គឺជារឿងមួយទៀត។ កិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងប៉ារីស មិនបានបង្កើតជាយន្តការតុលាការ មិនមានឧបសម្ព័ន្ធជាផែនទី ឬមាននីតិវិធីមជ្ឈត្តកម្មណាមួយ ដើម្បីវាស់វែង កំណត់ព្រំដែន ឬកាត់ក្តីលើជម្លោះព្រំដែនជាក់ស្តែងឡើយ។
២. គោលការណ៍កិច្ចព្រមព្រៀងទូទៅ (Lex Generalis) ទល់នឹង សន្ធិសញ្ញាជាក់លាក់ (Lex Specialis)
ថ្វីត្បិតតែថៃជារដ្ឋហត្ថលេខី ប៉ុន្តែកាតព្វកិច្ចក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងប៉ារីសមានលក្ខណៈជា “គោលការណ៍នយោបាយទូទៅ”។ ក្នុងយុត្តិសាស្ត្រអន្តរជាតិ មានគោលការណ៍ជាមូលដ្ឋានមួយចែងថា “ច្បាប់ជាក់លាក់ មានអានុភាពលើសច្បាប់ទូទៅ” (Lex specialis derogat legi generali)។
ដើម្បីកំណត់ថាដីមួយម៉ែត្រណាជារបស់កម្ពុជា ឬថៃ យុត្តិសាស្ត្រអន្តរជាតិមិនយក “កិច្ចព្រមព្រៀងនយោបាយទូទៅ (ឆ្នាំ១៩៩១)” មកកាត់សេចក្តីនោះទេ តែគេត្រូវប្រើប្រាស់ “សន្ធិសញ្ញាកំណត់ព្រំដែនជាក់លាក់” ដែលមានកម្លាំងគតិយុត្តរឹងមាំជាង គឺសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម ឆ្នាំ១៩០៤ និង១៩០៧ និងផែនទីបរិក្ខារ។ ការយកឯកសារនយោបាយអន្តរកាល មកតទល់ក្នុងវិវាទទឹកដីជាក់លាក់ គឺជាការដើរខុសផ្លូវច្បាប់ទាំងស្រុង។
៣. ភាពអវត្តមាននៃយន្តការចាប់បង្ខំ (Lack of Enforcement Mechanism)
សហប្រធានក្រុងប៉ារីស (បារាំង និងឥណ្ឌូណេស៊ី) មានតួនាទីចម្បងក្នុងការសម្របសម្រួលដំណើរការសន្តិភាព និងការបោះឆ្នោតក្នុងអន្តរកាល (សម័យអ៊ុនតាក់)។
អំណាចមានកម្រិត៖ ក្នុងករណីមានការរំលោភបំពាន សហប្រធានអាចត្រឹមតែធ្វើការ “ពិគ្រោះយោបល់” ឬបញ្ជូនបញ្ហាទៅក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ (UNSC) ប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែគ្មានអំណាចផ្ទាល់ក្នុងការចាប់បង្ខំ ឬចេញសាលដីកាឱ្យរដ្ឋណាមួយដកទ័ព ឬប្រគល់ដីនោះទេ។ ការអះអាងថា “ប្តឹងទៅសហប្រធានដើម្បីបង្ខំថៃ” គឺជាការយល់ច្រឡំក្រៅក្របខណ្ឌយុត្តាធិការអន្តរជាតិ។
៤. យន្តការជាក់ស្តែង និងផ្លូវច្បាប់ក្នុងការដោះស្រាយវិវាទព្រំដែន
ក្នុងយុត្តិសាស្ត្រអន្តរជាតិ ការដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនរវាងរដ្ឋនិងរដ្ឋ ត្រូវពឹងផ្អែកលើយន្តការផ្សេងពីនេះ៖
យន្តការទ្វេភាគី (Bilateral Mechanisms)៖ តាមរយៈគណៈកម្មការចម្រុះកិច្ចការព្រំដែន (JBC) ដោយផ្អែកលើសន្ធិសញ្ញាជាប្រវត្តិសាស្ត្រ។ នេះជាយន្តការដែលអនុវត្តជាទូទៅបំផុត។
តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ)៖ ប្រសិនបើយន្តការទ្វេភាគីទទួលបរាជ័យ រដ្ឋភាគីអាចប្តឹងទៅតុលាការ ICJ ទីក្រុងឡាអេ។ ជាក់ស្តែងកម្ពុជាធ្លាប់ប្រើប្រាស់យន្តការនេះដោយជោគជ័យក្នុងការទាមទារប្រាសាទព្រះវិហារនៅឆ្នាំ១៩៦២ និងការបកស្រាយសាលដីកាឡើងវិញនៅឆ្នាំ២០១៣ ដែលតុលាការនេះទើបមានអំណាចផ្លូវច្បាប់ពិតប្រាកដក្នុងការចេញសេចក្តីសម្រេច។
៥. ការវាយតម្លៃ៖ វោហាសាស្ត្រនយោបាយ ឬ យន្តការជាក់ស្តែង?
ការអំពាវនាវឲ្យប្តឹងទៅសហប្រធាននៃកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងប៉ារីស ច្រើនតែមានចរិតលក្ខណៈជា យុទ្ធសាស្ត្រការទូត និងវោហាសាស្ត្រនយោបាយ ច្រើនជាងយន្តការផ្លូវច្បាប់ជាក់ស្តែង៖
ផ្នែកការទូត (Diplomatic Leverage)៖ វាមានប្រយោជន៍ក្នុងការទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍អន្តរជាតិ ដើម្បីដាក់សម្ពាធការទូត។
ផ្នែកច្បាប់អនុវត្តន៍ (Legal Execution)៖ ប្រសិនបើចង់បានដំណោះស្រាយព្រំដែនពិតប្រាកដ យន្តការដែលត្រូវពឹងផ្អែកគឺ ការដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ UN ឬតុលាការ ICJ ទើបស្របតាមនីតិវិធីច្បាប់អន្តរជាតិ ដោយផ្អែកលើសន្ធិសញ្ញាព្រំដែន មិនមែនកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងប៉ារីសឡើយ។
សន្និដ្ឋាន
ការមានចែងអំពី “អធិបតេយ្យភាព” នៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងប៉ារីស គឺជាការប្រកាសគោលការណ៍ទូទៅ ប៉ុន្តែវាមិនមែនជាឧបករណ៍ផ្លូវច្បាប់ដែលអាចកាត់សេចក្តីវិវាទព្រំដែន ឬមានអំណាចចាប់បង្ខំផ្លូវច្បាប់ដោយផ្ទាល់នោះទេ។ ដូច្នេះ ការអំពាវនាវឲ្យពឹងផ្អែកលើយន្តការនេះដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាថៃចូលមកដណ្ដើមកាន់កាប់ដីដែលជាដែនអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា ឬឈ្លានពានកម្ពុជា គឺជាការបំភាន់សាធារណមតិ និងជាការប្រើប្រាស់វោហាសាស្ត្រនយោបាយដើម្បីបង្ហាញជំហរ ច្រើនជាងការអនុវត្តយន្តការច្បាប់ ឬច្បាប់អន្តរជាតិដែលមានប្រសិទ្ធភាពជាក់ស្តែង៕
លោកមេធាវី ឡុង បញ្ញាវុឌ្ឍ គឺជាប្រធានក្រុមហ៊ុនមេធាវី PAN & Associates Lawfirm។ ទស្សនៈដែលបានលើកឡើងនេះ ជាទស្សនៈរបស់លោក។
-Phnom Penh Post-
———————
