បើបានព្រមព្រៀងហើយ ហេតុអ្វីថៃមិនអនុវត្ត?

ដោយ៖លោកតា

សំណួរដ៏សាមញ្ញ ប៉ុន្តែធ្ងន់ធ្ងរ ចំពោះការអនុវត្តសេចក្តីប្រកាសរួមកម្ពុជា–ថៃ

បន្ទាប់ពីបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ សំណួរដ៏សំខាន់មួយដែលគួរត្រូវបានសួរយ៉ាងច្បាស់ទៅកាន់ភាគីថៃ គឺ៖ ប្រសិនបើថៃបានចុះហត្ថលេខាព្រមព្រៀងលើសេចក្តីប្រកាសរួមជាមួយកម្ពុជា ហេតុអ្វីបានជាការអនុវត្តយន្តការ Joint Boundary Commission (JBC) នៅតែត្រូវបានពន្យារពេលជាបន្តបន្ទាប់?

នេះមិនមែនជាសំណួរអំពីថា កម្ពុជា ឬថៃ “អះអាងថាដីជារបស់អ្នកណា” នោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាជាសំណួរមូលដ្ឋានជាងនេះ៖ នៅពេលភាគីទាំងពីរបានព្រមព្រៀងគ្នាថា បញ្ហាព្រំដែនត្រូវដោះស្រាយតាមយន្តការបច្ចេកទេស និងទ្វេភាគី ហេតុអ្វីបានជាយន្តការដែលភាគីទាំងពីរបានយល់ព្រមគ្នានោះ មិនត្រូវបានដំណើរការឱ្យបានឆាប់បំផុត?

១. ចំណុចទី៣ នៃសេចក្តីប្រកាសរួម មិនមែនជាពាក្យទូទៅទេ

នៅថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ កម្ពុជា និងថៃបានចេញ សេចក្តីប្រកាសរួមនៃកិច្ចប្រជុំ GBC ពិសេសលើកទី៣។ ក្នុងផ្នែកស្តីពីវិធានការបន្ធូរភាពតានតឹង ភាគីទាំងពីរបានព្រមព្រៀងឱ្យយន្តការ JBC បន្តការងារស្ទង់វាស់ និងខណ្ឌសីមាព្រំដែនឡើងវិញ “នៅពេលឆាប់បំផុត” ហើយផ្តល់អាទិភាពជាបន្ទាន់ដល់តំបន់ព្រំដែនដែលរងផលប៉ះពាល់ និងមានប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅ។

ន័យរបស់វាគឺច្បាស់៖ បទឈប់បាញ់ មិនមែនមានគោលបំណងឱ្យបញ្ហាព្រំដែនត្រូវបានទុកចោលនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការឈប់បាញ់គឺជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ឱ្យយន្តការសន្តិភាព និងយន្តការបច្ចេកទេស ដូចជា JBC ចាប់ផ្តើមធ្វើការឡើងវិញ។

អ្វីដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ជាពិសេស គឺពាក្យ “at the earliest” ឬ “ឱ្យបានឆាប់បំផុត”។ វាមិនមែនជាពាក្យថា “នៅពេលណាមួយនាពេលអនាគត” ហើយក៏មិនមែនជាពាក្យថា “នៅពេលដែលភាគីម្ខាងមានភាពងាយស្រួល” ដែរ។

២. កម្ពុជា មិនបានអង្គុយរង់ចាំទេ

បន្ទាប់ពីបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាននៅថ្ងៃ២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ភាគីកម្ពុជា តាមរយៈ JBC បានចាប់ផ្តើមស្នើឱ្យយន្តការបច្ចេកទេសដំណើរការឡើងវិញ។

ជាក់ស្តែង នៅថ្ងៃទី២៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥—តែពីរថ្ងៃបន្ទាប់ពីបទឈប់បាញ់—JBC ភាគីកម្ពុជា បានផ្ញើកំណត់ទូតទៅ JBC ភាគីថៃ ស្នើរៀបចំកិច្ចប្រជុំបន្ទាន់ និងពិសេសនៅសប្តាហ៍ទី១ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ នៅសៀមរាប ដើម្បីពិភាក្សា និងបន្តការងារស្ទង់វាស់ និងខណ្ឌសីមាព្រំដែន។

បន្ទាប់មក កម្ពុជាបានបន្តស្នើឱ្យបញ្ជូន Joint Survey Teams (JSTs) ចុះធ្វើការងារលើទីតាំងជាក់ស្តែង ព្រមទាំងស្នើកិច្ចប្រជុំរបស់យន្តការបច្ចេកទេសក្រោម JBC។ នៅថ្ងៃទី២៩ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ កម្ពុជាបានស្នើឱ្យ JSTs បន្តការងារដាក់សញ្ញាបណ្តោះអាសន្ននៅតំបន់បង្គោលព្រំដែនលេខ៤២–៤៧ និង៥២–៥៩ ហើយស្នើរៀបចំកិច្ចប្រជុំ Operational Group និង Joint Technical Sub-Commission ផងដែរ។

នៅថ្ងៃទី១១ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបញ្ជាក់ថា ចាប់ពីបទឈប់បាញ់ថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ មក JBC ភាគីកម្ពុជាបានដាក់សំណើជាផ្លូវការចំនួន ៥ លើក ទៅភាគីថៃ ដើម្បីស្នើឱ្យចាត់បញ្ជូនក្រុមវាស់វែងចម្រុះចុះធ្វើការងារលើដីជាក់ស្តែង។

ហើយនៅពេលក្រោយ ចំនួនកំណត់ទូតបានបន្តកើនឡើង។ នៅថ្ងៃទី១៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ រដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានកិច្ចការព្រំដែនកម្ពុជាបានចេញសេចក្តីប្រកាសថា JBC ភាគីកម្ពុជាបានបញ្ជូនកំណត់ទូតជាច្រើនលើក ដើម្បីស្នើកិច្ចប្រជុំ JBC និងស្នើបញ្ជូន JSTs ប៉ុន្តែភាគីថៃបាន “លើកពេលជាបន្តបន្ទាប់”។

ដូច្នេះ ចំណុចសំខាន់គឺ៖ កម្ពុជាមិនបានទាមទារឱ្យដោះស្រាយព្រំដែនដោយកម្លាំងទេ។ កម្ពុជាកំពុងទាមទារឱ្យប្រើយន្តការដែលប្រទេសទាំងពីរបានព្រមព្រៀងគ្នា។

៣. ប៉ុន្តែហេតុអ្វីបានជាថៃនៅតែពន្យារពេល?

នេះជាសំណួរដែលថៃគួរឆ្លើយជាសាធារណៈ។

ជំហររបស់ថៃដែលបានបង្ហាញជាផ្លូវការគឺថា ការងារបច្ចេកទេសនៅលើដីមិនអាចបន្តបាន ប្រសិនបើស្ថានការណ៍តាមព្រំដែនមិនទាន់មានស្ថិរភាព និងនៅមានគ្រោះថ្នាក់ចំពោះ Joint Survey Team។ នៅថ្ងៃទី១១ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ ក្រសួងការបរទេសថៃបាននិយាយថា ថៃនៅតែប្តេជ្ញាចំពោះការស្ទង់វាស់ និងខណ្ឌសីមា ប៉ុន្តែចាត់ទុកថាការងារបច្ចេកទេសមិនអាចដំណើរការនៅលើដី ខណៈស្ថានការណ៍មិនទាន់មានស្ថិរភាព។ ថៃក៏បាននិយាយថា កំពុងរង់ចាំនីតិវិធីផ្ទៃក្នុង និងការបង្កើតគណៈរដ្ឋមន្ត្រីថ្មី មុននឹងទាក់ទងទៅកម្ពុជាអំពីកាលបរិច្ឆេទ និងរបៀបវារៈនៃកិច្ចប្រជុំ JBC។

នេះគឺជាហេតុផលដែលថៃលើកឡើង។

ប៉ុន្តែ តើហេតុផលនេះស្របនឹងអ្វីដែលបានព្រមព្រៀងគ្នាដែរឬទេ?

នេះជាចំណុចដែលគួរឱ្យពិចារណា។

៤. បើស្ថិរភាពជាលក្ខខណ្ឌ តើហេតុអ្វីចំណុចទី៣ និយាយថា JBC ត្រូវចាប់ផ្តើមឱ្យបានឆាប់បំផុត?

ការអះអាងថា “ត្រូវរង់ចាំឱ្យស្ថានការណ៍មានស្ថិរភាពសិន” អាចជាហេតុផលផ្នែកសន្តិសុខដែលត្រូវពិភាក្សា ប៉ុន្តែវាបង្កើតសំណួរមួយយ៉ាងធ្ងន់៖

តើការពន្យារពេល JBC មិនមែនជាហេតុដែលធ្វើឱ្យបញ្ហានៅលើដីបន្តអូសបន្លាយដែរឬទេ?

ជាពិសេស សេចក្តីប្រកាសរួមបានកំណត់ថា JBC ត្រូវផ្តល់អាទិភាពជាបន្ទាន់ដល់តំបន់ដែលរងផលប៉ះពាល់ និងមានប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅ។

ន័យមួយទៀតគឺ JBC មិនមែនជាយន្តការដែលត្រូវរង់ចាំរហូតដល់បញ្ហាទាំងអស់នៅតាមព្រំដែនត្រូវបានដោះស្រាយជាមុននោះទេ។ វាជាយន្តការមួយក្នុងចំណោមយន្តការដែលត្រូវប្រើដើម្បី ជួយដោះស្រាយបញ្ហា។

៥. ថៃក៏ធ្លាប់បញ្ជាក់ថា JBC គឺជាយន្តការសម្រាប់បញ្ហាព្រំដែន

ចំណុចនេះធ្វើឱ្យសំណួរកាន់តែច្បាស់។

ក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់ក្រសួងការបរទេសថៃ ថៃបានបញ្ជាក់ថា ខ្លួននៅតែប្តេជ្ញាចំពោះយន្តការ MOU 2000 និងថា បញ្ហាច្បាប់ និងបច្ចេកទេសពាក់ព័ន្ធនឹងព្រំដែន ត្រូវដោះស្រាយតាមយន្តការ JBC។ ថៃក៏បាននិយាយថា ខ្លួនមានបំណងបន្តសកម្មភាព JBC នៅពេលសមស្របបំផុត។

នេះមានន័យថា មានការយល់ស្របជាគោលការណ៍មួយថា JBC គឺជាវេទិកាដែលត្រូវប្រើ។

ដូច្នេះ សំណួរមិនមែនថា “ថៃយល់ព្រមប្រើ JBC ឬអត់?” ទៀតទេ។

សំណួរគឺ៖

បើថៃទទួលស្គាល់ JBC ជាយន្តការដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែន ហេតុអ្វីបានជាការប្រជុំ និងការងារស្ទង់វាស់នៅលើដី ត្រូវបានពន្យារពេលជាបន្តបន្ទាប់?

៦. ករណីឆ្នាំ២០២៥ ក៏បង្ហាញថា ការងារបច្ចេកទេសមិនមែនជារឿងថ្មីទេ

ចំណុចមួយដែលគួរឱ្យចងចាំ គឺនៅថ្ងៃទី២១–២២ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ JBC កម្ពុជា–ថៃ បានប្រជុំ ហើយបានព្រមព្រៀងលើការងារបច្ចេកទេសជាច្រើន។

ក្នុងសេចក្តីប្រកាសរួមរបស់ JBC នៅពេលនោះ ភាគីទាំងពីរបានព្រមព្រៀងអំពីការជំនួសបង្គោលព្រំដែនមួយចំនួន ការរៀបចំ Technical Instruction សម្រាប់ការងារស្ទង់វាស់ និងការដាក់សញ្ញាបណ្តោះអាសន្ននៅតំបន់បង្គោលលេខ៤២–៤៧។ ភាគីទាំងពីរក៏បានព្រមព្រៀងឱ្យអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានទាំងយោធា និងស៊ីវិលធានាសុវត្ថិភាពរបស់ Joint Survey Team និងមិនរារាំងការងាររបស់ក្រុមនេះ។ លើសពីនេះ ក៏បានព្រមព្រៀងថា កិច្ចប្រជុំ JBC លើកបន្ទាប់នឹងធ្វើនៅសប្តាហ៍ទី១ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ នៅសៀមរាប។

នោះមានន័យថា មូលដ្ឋានបច្ចេកទេសមួយចំនួន ត្រូវបានរៀបចំរួចហើយ មុនពេលបទឈប់បាញ់ថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ។

ដូច្នេះ សំណួរថ្មីក៏កើតឡើង៖

ប្រសិនបើកិច្ចព្រមព្រៀងបច្ចេកទេសមួយចំនួនមានរួចហើយ ហេតុអ្វីបានជាមិនអាចបន្តអនុវត្តការងារដែលបានព្រមព្រៀងនោះឱ្យបានឆាប់?

៧. “នីតិវិធីផ្ទៃក្នុង” មិនគួរក្លាយជាឧបសគ្គអចិន្ត្រៃយ៍

ថៃបានលើកឡើងអំពីការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាល និងនីតិវិធីផ្ទៃក្នុងជាហេតុផលមួយសម្រាប់ការពន្យារពេល។

ប៉ុន្តែសម្រាប់សំណួររបស់សាធារណជន វាគួរតែត្រូវបានបែងចែកជាពីរ៖

ក. ការសម្រេចចិត្តនយោបាយថ្មី
និង
ខ. ការងារបច្ចេកទេសដែលមានកិច្ចព្រមព្រៀងរួចហើយ។

ប្រសិនបើរាល់ពេលមានការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាល ឬការផ្លាស់ប្តូរសមាសភាព JBC ត្រូវបញ្ឈប់ការងារទាំងអស់ នោះយន្តការទ្វេភាគីនឹងក្លាយទៅជាយន្តការដែលអាចត្រូវបាន “ផ្អាក” រាល់ពេលមានការប្រែប្រួលនយោបាយ។

នេះជាអ្វីដែលគួរឱ្យបារម្ភ ព្រោះព្រំដែនមិនអាចរង់ចាំនយោបាយក្នុងស្រុករបស់ប្រទេសណាមួយបានទេ។

៨. កម្ពុជាមិនបានស្នើឱ្យ JBC សម្រេចអធិបតេយ្យភាពភ្លាមៗទេ

នេះក៏ជាចំណុចដែលគួរបញ្ជាក់ឱ្យច្បាស់។

ការបញ្ជូន JST ចុះវាស់វែង និងដាក់សញ្ញាបណ្តោះអាសន្ន មិនមានន័យថា ភាគីណាមួយបានទទួលស្គាល់ការផ្លាស់ប្តូរខ្សែព្រំដែនអន្តរជាតិឡើយ។

សេចក្តីប្រកាសរួមថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ក៏បានបញ្ជាក់ថា ការរៀបចំទាំងឡាយក្រោមសេចក្តីប្រកាសនេះ មិនប៉ះពាល់ដល់ការខណ្ឌសីមា និងព្រំដែនអន្តរជាតិរវាងប្រទេសទាំងពីរ។

ហេតុនេះ ការងារ JBC គឺជាការងារ បច្ចេកទេស ដែលមានគោលបំណងកំណត់ទីតាំងព្រំដែនតាមកិច្ចព្រមព្រៀង ឯកសារ ផែនទី និងនីតិវិធីដែលភាគីទាំងពីរបានទទួលស្គាល់—not an immediate political surrender of territorial claims.

៩. ដូច្នេះ តើថៃកំពុងមិនអនុវត្ត ឬកំពុងពន្យារពេល?

នៅទីនេះ យើងគួរប្រើពាក្យឱ្យត្រឹមត្រូវ។

ពីឯកសារដែលមាន យើងអាចនិយាយបានយ៉ាងរឹងមាំថា៖

កម្ពុជាបានបន្តស្នើឱ្យ JBC និង JST ដំណើរការឡើងវិញជាបន្តបន្ទាប់ ខណៈថៃបានពន្យារពេល និងលើកឡើងពីលក្ខខណ្ឌសន្តិសុខ នីតិវិធីផ្ទៃក្នុង និងតម្រូវឱ្យមានការបន្ធូរភាពតានតឹងជាមុន។

ក៏ប៉ុន្តែ យើងមិនគួរអះអាងថា “ថៃមិនបានឆ្លើយតបសោះចំពោះកំណត់ទូតទាំង១០” ដោយគ្មានឯកសាររបស់លិខិតនីមួយៗមកបញ្ជាក់ទេ។ ប្រភពកម្ពុជាបានប្រើទាំងពាក្យ “លើកពេលជាបន្តបន្ទាប់” ខណៈថៃក៏បានបង្ហាញជំហរឆ្លើយតបជាសាធារណៈថា ខ្លួននៅតែគាំទ្រ JBC ប៉ុន្តែចង់ឱ្យស្ថានការណ៍មានស្ថិរភាព និងនីតិវិធីផ្ទៃក្នុងរួចរាល់ជាមុន។

នេះជាវិធីដែលមានភាពត្រឹមត្រូវជាងក្នុងការរិះគន់៖ មិនមែនចោទថា “ថៃស្ងាត់” ទាំងស្រុងទេ ប៉ុន្តែចោទថា “ថៃបានពន្យារពេលការអនុវត្តយន្តការ ដែលខ្លួនបានព្រមព្រៀង”។

១០. សំណួរដ៏ធំបំផុត៖ តើអ្នកណាទទួលផលប្រយោជន៍ពីការពន្យារពេល?

នេះប្រហែលជាសំណួរដែលធ្ងន់ជាងគេ។

នៅពេល JBC មិនអាចចុះធ្វើការងារបច្ចេកទេសបាន បញ្ហានៅលើទីតាំងជាក់ស្តែងនៅតែបន្ត។ នៅពេលមានភាពមិនច្បាស់លាស់នៅលើដី ប្រជាពលរដ្ឋនៅតំបន់ព្រំដែនគឺជាអ្នកទទួលផលប៉ះពាល់មុនគេ។

រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានលើកឡើងជាបន្តបន្ទាប់ថា គោលដៅសំខាន់នៃការអនុវត្តចំណុចទី៣ គឺដើម្បីឱ្យមានការស្ទង់វាស់ និងខណ្ឌសីមានៅតំបន់រងផលប៉ះពាល់ ជាពិសេសកន្លែងដែលមានប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅ។ នៅថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ អ្នកនាំពាក្យរាជរដ្ឋាភិបាលក៏បានរំលឹកថា Joint Statement បានកំណត់ឱ្យ JBC ផ្តល់អាទិភាពទីមួយ និងបន្ទាន់ដល់ការងារនៅតំបន់រងផលប៉ះពាល់ដែលមានជនស៊ីវិលរស់នៅ។

ហេតុនេះ ការពន្យារពេលមិនមែនជារឿង “បច្ចេកទេសតូចតាច” ទេ។ វាអាចមានផលប៉ះពាល់ដល់ជីវិត និងសុវត្ថិភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ និងដល់ការស្ថាបនាសន្តិភាពយូរអង្វែង។

១១. ហេតុអ្វីថៃមិនអនុវត្តឱ្យបានពេញលេញ?

នេះជាសំណួរដែលថៃគួរឆ្លើយចំពោះប្រជាជនកម្ពុជា និងសហគមន៍អន្តរជាតិ៖

១. បើថៃទទួលស្គាល់ Joint Statement ថ្ងៃ២៧ ធ្នូ ហេតុអ្វីមិនអនុវត្តចំណុចទី៣ឱ្យបានឆាប់បំផុត?

២. បើ JBC គឺជាយន្តការដែលថៃទទួលស្គាល់ថាជាវេទិកាសម្រាប់បញ្ហាច្បាប់ និងបច្ចេកទេសព្រំដែន ហេតុអ្វីបានជាកិច្ចប្រជុំ និងការងារ JST ត្រូវពន្យារពេល?

៣. បើបញ្ហាគឺសន្តិសុខ តើហេតុអ្វីមិនប្រើ JBC និងយន្តការដែលមានស្រាប់ ដើម្បីរៀបចំវិធានការសុវត្ថិភាពរួមសម្រាប់ JST?

៤. បើបញ្ហាគឺនីតិវិធីផ្ទៃក្នុង តើហេតុអ្វីបានជាការងារបច្ចេកទេសដែលមានកិច្ចព្រមព្រៀងរួចហើយ ត្រូវរង់ចាំដោយគ្មានកាលវិភាគច្បាស់លាស់?

៥. ហើយសំខាន់ជាងគេ៖ បើភាគីទាំងពីរបានព្រមព្រៀងថា JBC ត្រូវចាប់ផ្តើមការងារ “នៅពេលឆាប់បំផុត” តើតើ “ឆាប់បំផុត” តាមនិយមន័យរបស់ថៃ គឺរហូតដល់ពេលណា?

១២. ការគោរពកិច្ចព្រមព្រៀង ត្រូវវាស់ដោយសកម្មភាព មិនមែនដោយពាក្យសន្យា

ថៃបានប្រកាសជាសាធារណៈថា ខ្លួននៅតែប្តេជ្ញាចំពោះការស្ទង់វាស់ និងខណ្ឌសីមាព្រំដែន និងចង់បន្ត JBC នៅពេលសមស្រប។

កម្ពុជាក៏បានប្រកាសថា ខ្លួនគោរព និងអនុវត្តស្មារតីនៃ Joint Statement ហើយបានបន្តដាក់សំណើជាច្រើនលើក។

ប៉ុន្តែ ការប្តេជ្ញាចិត្តមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ ប្រសិនបើមិនមានការអនុវត្តជាក់ស្តែង។

ព្រំដែនមិនអាចដោះស្រាយដោយសេចក្តីថ្លែងការណ៍តែមួយបានទេ។ វាត្រូវការក្រុមបច្ចេកទេស ការវាស់វែង ឯកសារ ផែនទី បង្គោលព្រំដែន កិច្ចប្រជុំ និងការសម្រេចចិត្តរួម។

ហេតុនេះ បើថៃពិតជាមានឆន្ទៈសន្តិភាព និងពិតជាចង់ប្រើ JBC ជាយន្តការដោះស្រាយបញ្ហា នោះជំហានដែលសមហេតុផលបំផុតគឺ អង្គុយចុះជាមួយកម្ពុជា បើកកិច្ចប្រជុំ JBC និងអនុញ្ញាតឱ្យ JST ចាប់ផ្តើមការងារតាមនីតិវិធីដែលបានព្រមព្រៀង។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖ សំណួរមិនមែនថា “អ្នកណាខ្លាំងជាង” ទេ ប៉ុន្តែ “អ្នកណាគោរពអ្វីដែលខ្លួនបានចុះហត្ថលេខា?”

ចាប់ពីថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ មក កម្ពុជាបានអះអាងថា បានបញ្ជូនសំណើជាផ្លូវការជាបន្តបន្ទាប់ទៅភាគីថៃ ដើម្បីបន្តការងារ JBC និង JST។ នៅខែមីនា ចំនួនសំណើដែលកម្ពុជាបញ្ជាក់ជាផ្លូវការមាន៥លើក ហើយបន្ទាប់មកការស្នើសុំបានបន្តកើនឡើង ខណៈរដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានកិច្ចការព្រំដែនបានពិពណ៌នាថា ភាគីថៃបានលើកពេលជាបន្តបន្ទាប់។

ក្នុងពេលជាមួយគ្នា ថៃមិនបាននិយាយថា ខ្លួនបដិសេធ JBC ទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ថៃនិយាយថា ខ្លួនគាំទ្រ JBC ប៉ុន្តែចង់ឱ្យស្ថានការណ៍មានស្ថិរភាព និងត្រូវបញ្ចប់នីតិវិធីផ្ទៃក្នុងជាមុន។

ដូច្នេះ ភាពផ្ទុយគ្នាដែលកំពុងកើតឡើងគឺច្បាស់៖

ថៃនិយាយថា ខ្លួនគាំទ្រ JBC — ប៉ុន្តែការងារ JBC មិនទាន់ដំណើរការតាមល្បឿនដែល Joint Statement បានកំណត់។

ហើយនេះហើយជាសំណួរដែលមិនគួរត្រូវបានគេចវេស៖

បើថៃពិតជាគោរពសេចក្តីប្រកាសរួមថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ហើយបើថៃពិតជាចង់ដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនដោយសន្តិវិធី តាមយន្តការ JBC — តើហេតុអ្វីបានជាថៃមិនអនុវត្តចំណុចទី៣ឱ្យបានពេញលេញ និងឱ្យបានឆាប់បំផុត ដូចដែលខ្លួនបានព្រមព្រៀង?

ការឆ្លើយតបចំពោះសំណួរនេះ មិនមែនជារឿងនយោបាយរបស់កម្ពុជាតែមួយទេ។ វាជាកាតព្វកិច្ចចំពោះសន្តិភាព តម្លាភាព និងទំនុកចិត្តរវាងប្រទេសជិតខាងទាំងពីរ។

ហើយប្រសិនបើភាគីថៃមានហេតុផលជាក់លាក់ដែលធ្វើឱ្យមិនអាចអនុវត្តបាន នោះអ្វីដែលសមស្របបំផុត គឺ បង្ហាញហេតុផលនោះជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ បង្ហាញកាលវិភាគច្បាស់លាស់ និងកំណត់វិធានការដែលអាចធ្វើឱ្យ JBC និង JST ចាប់ផ្តើមការងារឡើងវិញបាន។

ព្រោះនៅទីបំផុត សន្តិភាពពិតប្រាកដ មិនត្រូវវាស់ត្រឹមតែថា “គ្រាប់កាំភ្លើងឈប់បាញ់” ប៉ុណ្ណោះទេ។ សន្តិភាពពិតប្រាកដ ត្រូវវាស់ដោយថា តើភាគីទាំងពីរបានអនុវត្តអ្វីដែលខ្លួនបានព្រមព្រៀងគ្នាឬអត់។