ភាពចាំបាច់នៃការរួមគ្នារវាងបណ្ឌិតនិងអ្នកចែវទូកដើម្បីកសាងអនាគតកម្ពុជា
ភាពចាំបាច់នៃការរួមគ្នារវាងបណ្ឌិតនិងអ្នកចែវទូកដើម្បីកសាងអនាគតកម្ពុជា
ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃកន្លងមកនេះ ការប្រៀបប្រដូចការវិភាគរបស់បណ្ឌិតម្នាក់និងរឿងនិទានបែបបុរាណមួយដែលមានចំណងជើងថា «បណ្ឌិតនិងអ្នកចែវទូក» ត្រូវបានចែករំលែកយ៉ាងទូលំទូលាយនៅលើបណ្តាញសង្គម ដោយបានទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ និង បង្កើតឱ្យមានការជជែកដេញដោលយ៉ាងក្តៅគគុក ទាំងក្នុងរង្វង់ថ្នាក់ដឹកនាំ និងក្នុងចំណោមសាធារណជន ទូទៅ។ ការណ៍នេះរឹតតែឆាបឆេះខ្លាំង ក្រោយពីលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត និងថ្នាក់ដឹកនាំមួយចំនួនទៀតបានយកសាច់រឿងនេះមកបង្ហោះនិងរៀបរាប់នៅលើទំព័រហ្វេសប៊ុកផ្លូវការរបស់ខ្លួន។ ជារួម សាច់រឿងនេះទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ខ្លាំង ពីព្រោះវាបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីតថភាពដ៏សំខាន់មួយជ្រុងនៃជីវិត៖ ចំណេះដឹងទ្រឹស្តីទោះបីជាខ្ពង់ខ្ពស់និងអស្ចារ្យប៉ុណ្ណាក៏ដោយ នឹងក្លាយជាអាសារបង់ប្រសិនបើខ្វះសមត្ថភាព និងការអនុវត្តជាក់ស្តែង ដើម្បីរស់រាននិងឆ្លងកាត់ព្យុះភ្លៀងនៃជីវិត។ នៅក្នុងពិភពលោកមួយដែលជារឿយៗតែងតែមើលឃើញការបែងចែកដាច់ស្រឡះរវាង «ថ្នាក់រៀន» និង «សមរភូមិជាក់ស្តែង» រឿងប្រៀបប្រដូចនេះបានចូលខ្លួនមកផ្តល់នូវការគាំទ្រ និងលើកទឹកចិត្តយ៉ាងខ្លាំងដល់អ្នកដែលប្រឹងប្រែងធ្វើការងារផ្ទាល់ បទពិសោធន៍ជីវិតជាក់ស្តែង និងការយល់ដឹងជាទូទៅ។
នៅក្នុងបរិបទដែលប្រទេសកម្ពុជាកំពុងតែប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាជាច្រើនជាពិសេសជម្លោះព្រំដែន ការឈ្លានពានរបស់ថៃមកលើកម្ពុជា និងសម្ពាធភូមិសាស្ត្រនយោបាយដ៏តានតឹងនាពេលបច្ចុប្បន្ន វាគឺជារឿងដែលងាយយល់បំផុតថាហេតុអ្វីបានជារឿងប្រៀបប្រដូចនេះចាក់ចំដួងចិត្ត និងដាស់អារម្មណ៍មនុស្សជាច្រើនឱ្យប្រតិកម្ម។ នៅខណៈពេលដែលប្រទេសជាតិកំពុងសកម្មក្នុងការការពារបូរណភាពទឹកដី និងការគ្រប់គ្រងសន្តិសុខជាក់ស្តែង ការយកចិត្តទុកដាក់របស់យើងពិតជាត្រូវផ្តោតទៅលើសកម្មភាពអនុវត្តជាក់ស្តែង និងការទទួលខុសត្រូវដ៏ធំធេងដែលផ្ទុកនៅលើស្មារបស់ថ្នាក់ដឹកនាំ និងអ្នកនៅសមរភូមិមុខ។ ក្នុងអំឡុងពេលនៃវិបត្តិជាក់ស្តែង ភារកិច្ចនិងបន្ទុកដ៏ធ្ងន់ធ្ងរដែលស្ថាប័ននីតិប្រតិបត្តិត្រូវរែកពន់គឺជា «សមរភូមិពិត» ហើយរាល់ការសម្រេចចិត្តទាំងនោះសុទ្ធតែមានឥទ្ធិពលជាដាច់ខាតទៅលើស្ថិរភាព បូរណភាព និងអធិបតេយ្យភាពរបស់ជាតិទាំងមូល។
ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅពេលដែលកម្ពុជាកំពុងផ្លាស់ប្តូររូបរាងយ៉ាងឆាប់រហ័សទៅជាសង្គមដ៏រស់រវើក ទំនើប និងដើរទាន់យុគសម័យឌីជីថល យើងត្រូវចោទសួរខ្លួនឯងនូវសំណួរដ៏សំខាន់មួយថា៖ តើរឿងប្រៀបប្រដូចបែបបុរាណមួយនេះ បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីតថភាពពេញលេញនៃបញ្ហាប្រឈមដែលយើងកំពុងប្រឈមមុខសព្វថ្ងៃនេះដែរឬទេ?
ចម្លើយគឺប្រសិនបើយើងពិនិត្យមើលឱ្យបានស៊ីជម្រៅទៅលើរចនាសម្ព័ន្ធនៃប្រទេសជាតិទំនើបមួយ ការខ័ណ្ឌចែកដាច់ស្រឡះរវាង «បញ្ញវន្ត ឬបណ្ឌិត» និង «អ្នកចែវទូក» មិនត្រឹមតែជាការយល់ឃើញខ្វះតុល្យភាពនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាការបែងចែកដែលមានលក្ខណៈភាន់ច្រឡំ និងបង្កើតជាហានិភ័យដែលយើងមិនត្រូវបណ្តោយឱ្យកើតមាននៅក្នុងសង្គមតទៅទៀតបានឡើយ។
ទ្រង់ទ្រាយនៃបញ្ហាប្រឈមសម័យទំនើប
សាច់រឿងរបស់អ្នកចែវទូក កើតឡើងនៅក្នុងកាលៈទេសៈនៃការរស់រានមានជីវិតក្នុងកម្រិតបុគ្គលនិងក្នុងលក្ខណៈមូលដ្ឋានគឺមនុស្សម្នាក់កំពុងបញ្ជាទូកឈើតូចមួយកាត់តាមព្យុះសង្ឃរាដែលកើតឡើងភ្លាមៗ។ ក្នុងខណៈពេលបែបនោះ សភាវគតិ និងការឆ្លើយតបខាងរូបកាយភ្លាមៗគឺជាអ្វីៗគ្រប់យ៉ាង។
ប៉ុន្តែ ប្រទេសជាតិទំនើបមួយមិនមែនជាទូកឈើតូចមួយនោះទេ ហើយបញ្ហាប្រឈមនៅសតវត្សរ៍ទី២១ នេះ គឺជាប្រព័ន្ធដ៏ធំធេង និងមានទំនាក់ទំនងប្រទាក់ក្រឡាគ្នាយ៉ាងស្មុគស្មាញ។ ការការពារអធិបតេយ្យភាពទឹកដី ការគ្រប់គ្រងស្ថិរភាពម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច ការធ្វើទំនើបកម្មរដ្ឋបាលសាធារណៈ និងការរៀបចំក្របខណ្ឌសម្រាប់អភិវឌ្ឍមូលធនមនុស្សរបស់យើងជាដើម មិនអាចសម្រេចបានតាមរយៈសភាវគតិ ឬការដោះស្រាយតាមបទពិសោធន៍មូលដ្ឋានតែមួយមុខនោះឡើយ ដូចគ្នានឹងទ្រឹស្តីអរូបិយដែលខ្វះការអនុវត្ត ក៏មិនអាចបង្កើតជាដំណោះស្រាយមានប្រសិទ្ធភាពដូច្នោះដែរ។
បទពិសោធន៍ប្រវត្តិសាស្ត្របានបង្ហាញយើងថា អធិបតេយ្យភាពជាតិយូរអង្វែងត្រូវបានការពារនៅលើសមរភូមិពីរ៖ តាមរយៈការការពារនិងអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅលើដី និងតាមរយៈការទូត ច្បាប់អន្តរជាតិ និងគោលនយោបាយយុទ្ធសាស្ត្រនៅក្នុងសាលនៃអភិបាលកិច្ចសកល។ សង្គមទំនើបមួយមិនអាចពឹងផ្អែកទាំងស្រុងតែលើមនុស្សដែលចេះត្រឹមតែចែវទូក ឬមនុស្សដែលចេះត្រឹមតែទ្រឹស្តីរូបវិទ្យានៃទឹកនោះឡើយ។ ដូចដែលបុរាណាចារ្យលោកបានដាស់តឿនទុកថា «ឈើមួយដើម ធ្វើរបងមិនជិត»។ ការកសាងនិងដឹកនាំរដ្ឋគឺជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរួមគ្នារបស់គ្រប់សមាសភាពទាំងអស់នៅក្នុងសង្គម។ យើងត្រូវការអ្នកវិភាគទិន្នន័យដើម្បីព្យាករណ៍ពីនិន្នាការ ត្រូវការអ្នកប្រាជ្ញច្បាប់ដើម្បីពង្រឹងទឡ្ហីករណ៍អន្តរជាតិរបស់យើងឱ្យរឹងមាំ និងត្រូវការមេបញ្ជាការដែលមានបទពិសោធន៍ដើម្បីកាន់ចង្កូតទូកឱ្យបាននឹងន។
ការផ្សារភ្ជាប់គម្លាតគឺជាសមកាលកម្មនៃអភិបាលកិច្ច (Symphony of Governance)
នៅពេលដែលការពិភាក្សាក្នុងសង្គមរុញច្រានឱ្យអ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវឬបញ្ញវន្ត និងអ្នកអនុវត្តជាក់ស្តែងដើរផ្លូវផ្ទុយគ្នា វានឹងបង្កើតឱ្យមានបរិយាកាសមិនល្អសម្រាប់ការចូលរួមបែបប្រជាធិបតេយ្យនិងការដឹកនាំ។ វាបង្ខំឱ្យប្រជាពលរដ្ឋរបស់យើង ជាពិសេសយុវជន ធ្លាក់ទៅក្នុងជម្រើសមួយដ៏ខុសឆ្គងគឺ៖ តើយើងគួរឱ្យតម្លៃលើការសិក្សាអប់រំ ឬក៏យើងគួរឱ្យតម្លៃលើសកម្មភាពការងារជាក់ស្តែង?
ការពិតគឺថាភាពដឹកនាំប្រកបដោយចីរភាពតម្រូវឱ្យមានទាំងពីរ។ នៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃការអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពនិងស្ថាប័នសម័យទំនើប យើងទទួលស្គាល់នូវទំនាក់ទំនងដ៏សំខាន់មិនអាចខ្វះបានរវាង «ចក្ខុវិស័យជាប្រព័ន្ធ» (Systemic Vision) និង «ការបញ្ជាការប្រតិបត្តិ» (Operational Command)៖
- សារៈសំខាន់នៃការគូសវាសផែនទីរបស់អ្នកស្រាវជ្រាវនិងអ្នកវិភាគ៖ អ្នកស្រាវជ្រាវឯករាជ្យ វិទូសេដ្ឋកិច្ច និងអ្នកវិភាគ ផ្តល់នូវទិន្នន័យ ការវិភាគនិន្នាការ និងមតិកែលម្អប្រកបដោយវត្ថុបំណង ដែលដើរតួជាប្រព័ន្ធព្រមានជាមុនរបស់សង្គម។ ពួកគាត់ជួយយើងឱ្យមើលឃើញនូវចរន្តមិនច្បាស់លាស់នានានិងកំណត់អត្តសញ្ញាណនៃចំណុចខ្វះខាតជាយុទ្ធសាស្ត្រមុនពេលវាវិវត្តទៅជាវិបត្តិធ្ងន់ធ្ងរ។
- ការអនុវត្តរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំ៖ មេបញ្ជាការសមរភូមិមុខ អ្នកបង្កើតគោលនយោបាយ និងថ្នាក់ដឹកនាំប្រតិបត្តិ ត្រូវរែកពន់នូវបន្ទុកដ៏ធ្ងន់ធ្ងរនៃការអនុវត្ត។ពួកគាត់ត្រូវធ្វើការសម្រេចចិត្តដ៏លំបាកៗនៅចំពោះមុខស្ថានភាពដែលប្រែប្រួល កម្រិតធនធានដែលមានកំណត់និងសម្ពាធការងារចំពោះមុខ។
ការរីកចម្រើនទៅមុខកើតឡើងបាន លុះត្រាតែកម្លាំងទាំងពីរនេះដើរតួជាកញ្ចក់ឆ្លុះបញ្ចាំងនិងបំពេញឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមក។ ការវិភាគរបស់អ្នកស្រាវជ្រាវត្រូវតែទទួលបានការកែច្នៃនិងបំពេញបន្ថែមដោយតថភាពជាក់ស្តែងនៅលើដី ហើយការសម្រេចចិត្តរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំក៏ត្រូវតែទទួលបានពន្លឺបំភ្លឺពីការស្រាវជ្រាវដែលផ្អែកលើភស្តុតាងច្បាស់លាស់។ នៅពេលដែលយើងបន្ទាបតម្លៃអ្នកចេះដឹង យើងប្រឈមនឹងហានិភ័យនៃការបើកបរដោយងងឹតងងល់ទៅកាន់អនាគត។ ហើយនៅពេលដែលយើងមើលរំលងអ្នកអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅសមរភូមិមុខ គោលនយោបាយដ៏អស្ចារ្យបំផុតរបស់យើង នឹងត្រូវជាប់គាំងត្រឹមតែនៅលើក្រដាសតែប៉ុណ្ណោះ។
ភាពចាំបាច់នៃការបណ្តុះវប្បធម៌សន្ទនាបែបស្ថាបនា
ដើម្បីឱ្យកម្ពុជាអាចសម្រេចបាននូវសក្តានុពលស្ថាប័នពេញលេញ វេទិកាសាធារណៈរបស់យើងត្រូវតែមានភាពចាស់ទុំ ហួសពីការបែកបាក់ដោយសារតែប្រតិកម្មអារម្មណ៍ ឬការវាយប្រហារបុគ្គល។ សង្គមដែលមានសុខភាពល្អ ត្រូវការការជជែកដេញដោលនិងការទាស់ទែងគំនិតបែបស្ថាបនា មិនមែនការបំបែកបំបាក់ដែលនាំទៅរកការបំផ្លិចបំផ្លាញនោះឡើយ។
ការអប់រំពលរដ្ឋវិជ្ជាពិតប្រាកដបានបង្រៀនយើងថា ការរិះគន់បែបស្ថាបនាមិនមែនជាទង្វើនៃការមិនគោរពនោះទេ ផ្ទុយទៅវិញវាគឺជាធនធានដ៏ចាំបាច់មួយសម្រាប់អភិបាលកិច្ចនិងការកែលម្អប្រព័ន្ធ។ នៅពេលដែលអ្នកចេះដឹងវិភាគគោលនយោបាយណាមួយ ឬនៅពេលដែលប្រជាពលរដ្ឋសម្តែងនូវទស្សនៈដែលផ្អែកលើតថភាពជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់ពួកគាត់ អ្វីទាំងនេះគួរតែត្រូវបានស្វាគមន៍ក្នុងនាមជាព័ត៌មានត្រឡប់ឬទិន្នន័យដ៏មានតម្លៃដើម្បីជួយតម្រង់ទិសនាវារដ្ឋឱ្យធ្វើដំណើរទៅមុខប្រកបដោយសុវត្ថិភាពនិងប្រសិទ្ធភាពជាងមុន។
ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះ សហគមន៍អ្នកចេះដឹង និងអ្នកវិភាគ ក៏ត្រូវតែប្រាស្រ័យទាក់ទងដោយក្តីសុចិត បច្ចេកទេសច្បាស់លាស់និងស្វែងយល់ពីបរិបទសង្គមឱ្យបានស៊ីជម្រៅដោយទទួលស្គាល់នូវភាពស្មុគស្មាញដ៏លើសលប់ដែលអ្នកអនុវត្តប្រឈមមុខនៅពេលប្រតិបត្តិការនិងសម្រេចចិត្តជាក់ស្តែង។ ការវិភាគគួរតែមានគោលដៅពង្រឹងយុទ្ធសាស្ត្រជាតិនិងផ្តល់ជាធាតុចូលសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍ មិនមែនគ្រាន់តែរិះគន់ដើម្បីតែរិះគន់នោះឡើយ។
របៀបវារៈសកម្មភាពរួមគ្នាដើម្បីអនាគត
ដើម្បីប្រែក្លាយស្មារតីនៃការរួបរួមគ្នានេះទៅជាការពិតជាក់ស្តែង យើងទាំងអស់គ្នាត្រូវតែចាប់ផ្តើមសកម្មភាពរួមគ្នាពីពេលនេះតទៅ៖
- សម្រាប់ថ្នាក់ដឹកនាំនិងអ្នកអនុវត្តច្បាប់/គោលនយោបាយ៖ គួរតែបើកចិត្តឱ្យទូលាយ និងបង្កើតឱ្យមានច្រកផ្លូវការកាន់តែច្រើនដើម្បីទទួលយកធាតុចូល ព័ត៌មានត្រឡប់ និងលទ្ធផលស្រាវជ្រាវបែបវិទ្យាសាស្ត្រពីបណ្ឌិត និងអ្នកជំនាញ យកទៅកែច្នៃជាយុទ្ធសាស្ត្រ និងការសម្រេចចិត្តដែលមានប្រសិទ្ធភាពនៅលើដី។
- សម្រាប់បញ្ញវន្ត បណ្ឌិត និងអ្នកស្រាវជ្រាវ៖ ត្រូវចុះឱ្យដល់មូលដ្ឋាន និងប្រមូលទិន្នន័យជាក់ស្តែង ដើម្បីស្វែងយល់ពីតថភាពពិតរបស់សង្គមនិងការលំបាករបស់អ្នកអនុវត្តផ្ទាល់ដើម្បីឱ្យរាល់ការវិភាគ និងការផ្តល់អនុសាសន៍គោលនយោបាយនានាមានលក្ខណៈប្រាកដនិយម អាចយកទៅអនុវត្តបាន និងឆ្លើយតបចំតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ជាតិ។
- សម្រាប់យុវជន និងសាធារណជន៖ ត្រូវបញ្ឈប់ការជជែកដេញដោលតាមអារម្មណ៍ ហើយងាកមកបណ្តុះវប្បធម៌នៃការសន្ទនាបែបស្ថាបនា។ រាល់ការបញ្ចេញមតិនិងការជជែកវែកញែកគួរតែផ្តោតការយកចិត្តទុកដាក់លើគំនិត បញ្ហា និងដំណោះស្រាយដែលអាចកែប្រែអ្វីៗឱ្យប្រសើរ ជាជាងការជេរប្រទិច ការវាយប្រហារបុគ្គលដូចគំនុំ និងការហែកហួរយ៉ាងអសីលធម៌ពីព្រោះទង្វើបែបនេះបង្ហាញថាសង្គមយើងខ្វះភាពចាស់ទុំ ហើយវាក៏ប៉ះពាល់ដល់សេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់ជាតិផងដែរ។
សរុបមកខណៈពេលដែលយើងកំពុងធ្វើដំណើរទៅមុខ ឆ្ពោះទៅកាន់យុគសម័យដែលកំណត់ដោយការផ្លាស់ប្តូរបច្ចេកវិទ្យាយ៉ាងរហ័ស និងការរៀបចំសណ្តាប់ធ្នាប់ភូមិសាស្ត្រនយោបាយសកលឡើងវិញ យើងត្រូវលះបង់ចោលនូវគំនិតដែលថា បញ្ញវន្តឬបណ្ឌិត និងអ្នកចែវទូក ត្រូវតែរស់នៅក្នុងពិភពពីរខុសគ្នា និងប្រជែងគ្នានោះ។ ភាពជោគជ័យនាពេលអនាគតរបស់កម្ពុជា ផ្អែកលើសមត្ថភាពរបស់យើងក្នុងការកសាងស្ពានដ៏រឹងមាំតភ្ជាប់រវាង «សាលបង្រៀន» និង «សមរភូមិមុខ» ឬ «ទ្រឹស្តី»និង«ការអនុវត្តជាក់ស្តែង»។ ចូរឱ្យអ្នកចេះដឹងរបស់យើងបន្តខិតខំពង្រឹងក្របខណ្ឌយុទ្ធសាស្ត្រ សេដ្ឋកិច្ច សង្គមនិងច្បាប់របស់យើងឱ្យកាន់តែមានភាពជាក់លាក់, ចូរឱ្យថ្នាក់ដឹកនាំសមរភូមិមុខឬអ្នកអនុវត្តផ្ទាល់របស់យើងបន្តបញ្ជាចរន្តការងារដោយភាពក្លាហាន និងចូរយើងទាំងអស់គ្នាចងចាំថា យើងគឺជាអ្នករួមដំណើរនៅក្នុងនាវារួមគ្នាតែមួយ ដែលកំពុងបោះពួយឆ្ពោះទៅកាន់អនាគតមួយប្រកបដោយភាពសុខសាន្ត សុវត្ថិភាព និងវិបុលភាពរួមគ្នា៕
ដោយ៖ ប៉ា ចន្ទរឿន ប្រធានវិទ្យាស្ថានប្រជាធិបតេយ្យកម្ពុជា និងជាអ្នកបណ្តុះបណ្តាលភាពជាអ្នកដឹកនាំ
