វិចារណកថា៖ «ត្រីចូលជុច»
វិចារណកថា៖ «ត្រីចូលជុច»
ដោយ៖លោកតា
«ជុច» គឺជាឧបករណ៍នេសាទបុរាណរបស់ខ្មែរ ដែលបុព្វបុរសយើងបានប្រើប្រាស់តាំងពីយូរលង់មកហើយ។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងឱ្យត្រីអាចចូលបាន ប៉ុន្តែនៅពេលចូលហើយ ពិបាកថយក្រោយចេញវិញ។ ត្រីរ៉ស់ ត្រីឆ្តោ ត្រីផ្ទក់ ឬត្រីផ្សេងៗ ពេលចូលក្នុងជុចហើយ ទីបំផុតក៏ស្ថិតនៅក្នុងដៃម្ចាស់ជុច ដែលអាចយកទៅអាំង ស្ងោរ ឬចម្អិនតាមចិត្តប្រាថ្នា។
រឿង «ត្រីចូលជុច» នេះ អាចយកមកធ្វើជាការប្រៀបធៀបមួយសម្រាប់មើលស្ថានការណ៍ការទូត និងការប្រកែកគ្នាអំពីជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃនាពេលបច្ចុប្បន្ន។
ថ្មីៗនេះ លោក ថម អាន់ឌ្រូស (Tom Andrews) អ្នករាយការណ៍ពិសេសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ បានបដិសេធការចោទប្រកាន់ពីភាគីថៃដែលថា ការវាយតម្លៃរបស់លោកពាក់ព័ន្ធនឹងស្ថានការណ៍ជម្លោះព្រំដែនថៃ–កម្ពុជា ត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយដោយមិនបានពិគ្រោះយោបល់ជាមុនជាមួយទីក្រុងបាងកក។
ភាគីថៃវិញបានរិះគន់ការវាយតម្លៃនេះ ដោយលើកឡើងពីបញ្ហាតុល្យភាព ប្រភពព័ត៌មាន និងវិសាលភាពនៃអាណត្តិរបស់អ្នករាយការណ៍ពិសេស។ ក្នុងលិខិតចុះថ្ងៃទី៧ ខែសីហា ផ្ញើទៅកាន់ឧត្តមស្នងការសិទ្ធិមនុស្សអង្គការសហប្រជាជាតិ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃ លោក ស៊ីហាសាក់ ភួងកេតកែវ បានបង្ហាញការខកចិត្តចំពោះសេចក្តីថ្លែងការណ៍បញ្ចប់បេសកកម្មរបស់លោក ថម អាន់ឌ្រូស បន្ទាប់ពីដំណើរទស្សនកិច្ចផ្លូវការរបស់លោក ចាប់ពីថ្ងៃទី២០ ដល់ថ្ងៃទី៣១ ខែកក្កដា។
នៅត្រង់នេះ សំណួរសំខាន់មិនមែនថា អ្នកណានិយាយខ្លាំងជាងអ្នកណា នោះទេ។
សំណួរគឺ៖ តើការពិតនៅឯណា?
ភាគីមួយមានការអះអាងរបស់ខ្លួន។ ភាគីមួយទៀតមានការបដិសេធរបស់ខ្លួន។ បើការអះអាងមួយត្រូវឆ្លើយតបដោយការបដិសេធ ហើយការបដិសេធត្រូវឆ្លើយតបដោយការចោទប្រកាន់ថ្មីមួយទៀត វិវាទនឹងបន្តវិលជុំដោយគ្មានទីបញ្ចប់។
ខ្មែរយើងមានពាក្យមួយឃ្លាថា៖
«កុំឱ្យប្រុសប្រកាន់ ស្រីប្រកែក»។
មានន័យថា នៅពេលភាគីទាំងពីរប្រកាន់ថាខ្លួនត្រូវរៀងៗខ្លួន ការឈ្លោះប្រកែកគ្នាតទៅទៀត មិនអាចធ្វើឱ្យការពិតលេចចេញឡើយ។ ត្រូវមានភាគីទីបី ឬយន្តការមួយដែលអាចពិនិត្យភស្តុតាង ស្តាប់ហេតុផល និងវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើច្បាប់។
ចំពោះវិវាទរវាងរដ្ឋ និងរដ្ឋ យន្តការដែលមានទម្ងន់បំផុតមួយ គឺ យន្តការច្បាប់អន្តរជាតិ និងតុលាការអន្តរជាតិ។
បើកម្ពុជាអះអាងថាខ្លួនមានសន្ធិសញ្ញា ផែនទី ឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ និងមូលដ្ឋានច្បាប់អន្តរជាតិ ហើយថៃក៏អះអាងថាខ្លួនមានហេតុផល និងភស្តុតាងរបស់ខ្លួនដែរ នោះហេតុអ្វីមិនយកភស្តុតាងទាំងអស់ទៅដាក់លើតុច្បាប់?
ឱ្យច្បាប់និយាយ។
ឱ្យភស្តុតាងនិយាយ។
ឱ្យយន្តការអន្តរជាតិវិនិច្ឆ័យ។
ការទៅរកយន្តការតុលាការអន្តរជាតិ មិនគួរត្រូវបានយល់ថា ជាការចាញ់ ឬជាការបាត់បង់កិត្តិយសជាតិឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាជាការបង្ហាញថា រដ្ឋមួយមានទំនុកចិត្តលើភស្តុតាងរបស់ខ្លួន និងជ្រើសរើសច្បាប់ជំនួសកម្លាំង។
យ៉ាងណាក៏ដោយ តាមគោលការណ៍ច្បាប់ យើងមិនអាចសន្និដ្ឋានដោយស្វ័យប្រវត្តិថា ភាគីណាមួយដែលមិនព្រមទៅតុលាការអន្តរជាតិ គឺជាភាគីខុសនោះទេ ព្រោះសមត្ថកិច្ចរបស់តុលាការអន្តរជាតិក៏អាស្រ័យលើមូលដ្ឋានច្បាប់ និងការទទួលស្គាល់សមត្ថកិច្ចរបស់រដ្ឋពាក់ព័ន្ធផងដែរ។
ប៉ុន្តែ ក្នុងទិដ្ឋភាពនយោបាយ និងសាធារណមតិ មានសំណួរមួយដែលពិបាកជៀសវាង៖
បើភាគីទាំងពីរប្រកាន់ថាខ្លួនត្រឹមត្រូវ ហេតុអ្វីត្រូវខ្លាចការពិនិត្យដោយយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិ?
នេះហើយជាចំណុចដែលខ្ញុំហៅថា «ត្រីចូលជុច»។
ពេលវិវាទនៅក្នុងវាលនៃការឃោសនា ភាគីនីមួយៗអាចនិយាយតាមការបកស្រាយរបស់ខ្លួន។ ប៉ុន្តែពេលវិវាទចូលក្នុង «ជុចនៃច្បាប់» ពាក្យសម្តីមិនគ្រប់គ្រាន់ទៀតទេ។ ត្រូវមានឯកសារ ត្រូវមានផែនទី ត្រូវមានសន្ធិសញ្ញា ត្រូវមានភស្តុតាង និងត្រូវមានហេតុផលដែលអាចឈរបាននៅចំពោះមុខច្បាប់អន្តរជាតិ។
នៅទីនោះ អ្នកដែលស្រែកខ្លាំងជាងគេ មិនប្រាកដថាជាអ្នកឈ្នះទេ។
អ្នកដែលមានភស្តុតាងរឹងមាំជាងគេ ទើបមានទម្ងន់។
ដូច្នេះ ផ្លូវចេញពីជម្លោះមិនគួរជាការបង្កើនកំហឹងរវាងប្រជាជនទាំងពីរ មិនគួរជាការប្រកួតប្រជែងព័ត៌មាន និងក៏មិនគួរជាការប្រើកម្លាំងនោះដែរ។
ផ្លូវដែលស៊ីវិល័យជាងគេ គឺ ការចរចា ការទូត និងច្បាប់អន្តរជាតិ។
ព្រំដែនអាចជាបញ្ហារវាងរដ្ឋាភិបាល ប៉ុន្តែប្រជាជនកម្ពុជា និងថៃមិនគួរក្លាយជាសត្រូវនឹងគ្នាទេ។ ប្រជាជនទាំងពីរត្រូវរស់នៅជិតខាងគ្នាជារៀងរហូត។ ដូច្នេះ ដំណោះស្រាយដែលល្អបំផុត គឺដំណោះស្រាយដែលអាចរក្សាបានទាំង យុត្តិធម៌ សន្តិភាព និងទំនាក់ទំនងរយៈពេលវែងរវាងប្រជាជាតិទាំងពីរ។
ចុងក្រោយ ខ្ញុំសូមទុកជាទស្សនៈមួយថា៖
«បើភាគីទាំងពីរប្រកាន់ថាខ្លួនត្រូវ កុំឱ្យប្រុសប្រកាន់ ស្រីប្រកែក។ ចូរយកភស្តុតាងទៅដាក់លើតុច្បាប់។ ព្រោះនៅចំពោះមុខច្បាប់អន្តរជាតិ អ្នកដែលនិយាយខ្លាំង មិនសំខាន់ស្មើអ្នកដែលមានភស្តុតាងរឹងមាំឡើយ»។
នោះហើយជាវិធីបញ្ចប់ការប្រកែក។
