វិចារណកថា៖ សន្តិភាពមិនអាចកើតចេញពីកាំភ្លើងទេ ប៉ុន្តែត្រូវកើតចេញពីច្បាប់អន្តរជាតិ

ដោយ៖លោកតា

គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ ប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជាជាង ២០,០០០នាក់ ក្នុងនោះមានកុមារចំនួន ៦,០៦៦នាក់ នៅតែមិនទាន់អាចវិលត្រឡប់ទៅកាន់លំនៅឋានរបស់ខ្លួនវិញបាននៅឡើយ។ មនុស្សរាប់ម៉ឺននាក់នៅតែរស់នៅក្នុងជម្រកបណ្តោះអាសន្ន ខណៈផ្ទះសម្បែង សាលារៀន វត្តអារាម មន្ទីរពេទ្យ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធជាច្រើនរងការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ តំបន់ជាច្រើននៅតែប្រឈមនឹងគ្រោះថ្នាក់ពីគ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះ ដែលជាឧបសគ្គដ៏ធំក្នុងការវិលត្រឡប់របស់ប្រជាពលរដ្ឋ។

សោកនាដកម្មនេះ រំឭកពិភពលោកថា នៅក្នុងសង្គ្រាម គ្មានអ្នកណាជាអ្នកឈ្នះពិតប្រាកដឡើយ។ អ្នកដែលរងគ្រោះធ្ងន់ធ្ងរបំផុត គឺប្រជាពលរដ្ឋស្លូតត្រង់។

រូបភាពព្រះពុទ្ធបដិមាបាក់បែកនៅក្នុងវត្តអារាម មិនមែនគ្រាន់តែជារូបភាពនៃការខូចខាតសម្ភារៈប៉ុណ្ណោះទេ។ វាជានិមិត្តរូបនៃការប៉ះពាល់ដល់តម្លៃខាងវិញ្ញាណ វប្បធម៌ និងបេតិកភណ្ឌ ដែលជាកម្មសិទ្ធិរួមរបស់មនុស្សជាតិ។ សង្គ្រាមមិនត្រឹមតែបំផ្លាញអគារ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាបន្សល់ទុកស្លាកស្នាមនៅក្នុងចិត្តរបស់កុមារ គ្រួសារ និងសហគមន៍ ដែលអាចចំណាយពេលជាច្រើនឆ្នាំទើបអាចស្តារឡើងវិញបាន។

ប្រវត្តិសាស្ត្របានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា ការប្រើកម្លាំងយោធាមិនដែលអាចដោះស្រាយជម្លោះព្រំដែនឱ្យបានយូរអង្វែងឡើយ។ ជ័យជម្នះនៅលើសមរភូមិ គឺជាជ័យជម្នះបណ្តោះអាសន្ន ប៉ុន្តែសន្តិភាពដែលកើតចេញពីការគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ ទើបជាសន្តិភាពដែលមាននិរន្តរភាព។

ហេតុនេះហើយ កម្ពុជាបានជ្រើសរើសផ្លូវមួយដែលស្របតាមធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ គឺការស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី និងតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។ ការបញ្ជូនវិវាទទៅកាន់ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (International Court of Justice – ICJ) មិនមែនជាការបង្ហាញពីភាពទន់ខ្សោយនោះទេ ប៉ុន្តែជាការបង្ហាញពីភាពជឿជាក់លើនីតិរដ្ឋអន្តរជាតិ និងការប្តេជ្ញាចិត្តក្នុងការការពារជីវិតមនុស្ស។

តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ មិនមែនជាយន្តការសម្រាប់បង្កើតអ្នកឈ្នះ និងអ្នកចាញ់នោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាជាយន្តការដែលអនុញ្ញាតឱ្យភាគីទាំងពីរទទួលបានការសម្រេចដោយឯករាជ្យ អព្យាក្រឹត និងផ្អែកលើច្បាប់អន្តរជាតិ ជំនួសឱ្យការប្រើកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ។ នេះជាវិធីតែមួយដែលអាចបង្កើតទំនុកចិត្តរវាងប្រជាជាតិជិតខាង និងការពារកុំឱ្យជម្លោះកើតឡើងម្តងហើយម្តងទៀត។

សហគមន៍អន្តរជាតិ អង្គការសហប្រជាជាតិ អាស៊ាន ដៃគូអភិវឌ្ឍន៍ និងបណ្តាប្រទេសដែលស្រឡាញ់សន្តិភាព គួរតែបន្តលើកទឹកចិត្ត និងជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរ ជាពិសេសភាគីថៃ ទទួលយក តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ជាយន្តការស្របច្បាប់ និងអរិយធម៌ សម្រាប់ដោះស្រាយវិវាទព្រំដែន ដោយជៀសវាងការប្រើកម្លាំងយោធា ដែលនាំមកនូវការបាត់បង់ជីវិត ការផ្លាស់ទីលំនៅ និងការបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋស្លូតត្រង់។

ការគាំទ្រយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិ មិនមែនជាការគាំទ្រភាគីណាមួយឡើយ ប៉ុន្តែជាការគាំទ្រគោលការណ៍សកលនៃការដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី ដែលមានចែងក្នុងធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ។ ពិភពលោកគួរតែរួមគ្នាផ្ញើសារយ៉ាងច្បាស់ថា កាំភ្លើងមិនគួរជំនួសច្បាប់ ហើយសង្គ្រាមមិនគួរជំនួសយុត្តិធម៌ឡើយ។

កុមារកម្ពុជា និងកុមារថៃ សមនឹងរស់នៅក្រោមមេឃតែមួយដែលមានសន្តិភាព មិនមែនស្តាប់សំឡេងកាំភ្លើងទេ។ កសិករនៃប្រទេសទាំងពីរ សមនឹងធ្វើស្រែចម្ការដោយសុវត្ថិភាព មិនមែនរស់នៅក្នុងភាពភ័យខ្លាចនៃគ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះទេ។ ប្រជាជននៃប្រទេសទាំងពីរ គួរតែជាអ្នកជិតខាងដែលរស់នៅដោយការគោរព និងសហប្រតិបត្តិការ មិនមែនជាសត្រូវរបស់គ្នាឡើយ។

ដូច្នេះ យើងសូមអំពាវនាវដល់សហគមន៍អន្តរជាតិ ឱ្យបន្តគាំទ្រ និងជំរុញឱ្យភាគីថៃ ទទួលយកតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ជាយន្តការដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី។ នេះមិនមែនដើម្បីផ្តល់ជ័យជម្នះដល់កម្ពុជា ឬថៃនោះទេ ប៉ុន្តែដើម្បីផ្តល់ជ័យជម្នះដល់សន្តិភាព យុត្តិធម៌ និងអនាគតរបស់ប្រជាជនទាំងពីរ។

សន្តិភាពដែលកើតចេញពីការគោរពច្បាប់ មានតម្លៃលើសជ័យជម្នះដែលកើតចេញពីអាវុធ។ ព្រោះនៅទីបញ្ចប់ ប្រជាជនទាំងពីរមិនត្រូវការសង្គ្រាមទេ ពួកគេត្រូវការសន្តិភាព សុវត្ថិភាព និងអនាគតដែលកូនចៅអាចរស់នៅជាមួយគ្នាដោយភាពថ្លៃថ្នូរ និងការគោរពគ្នាទៅវិញទៅមក។