កម្ពុជាជ្រើសរើសផ្លូវច្បាប់ បដិសេធ «អង្គហេតុថ្មីនៅលើដីជាក់ស្តែង» និងការអូសបន្លាយវិវាទព្រំដែន
កម្ពុជាជ្រើសរើសផ្លូវច្បាប់ បដិសេធ «អង្គហេតុថ្មីនៅលើដីជាក់ស្តែង» និងការអូសបន្លាយវិវាទព្រំដែន
#opinion
ក្នុងទ្រឹស្តីទំនាក់ទំនងនិងច្បាប់អន្តរជាតិ គន្លឹះដ៏សំខាន់មួយក្នុងការវាយតម្លៃអំពីភាពស្មោះត្រង់របស់ប្រទេសណាមួយក្នុងការដោះស្រាយវិវាទ មិនមែនស្ថិតនៅលើសេចក្តីថ្លែងការណ៍នយោបាយនោះទេ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅលើសកម្មភាពជាក់ស្តែងដែលប្រទេសនោះអនុវត្តនៅពេលប្រឈមមុខនឹងវិវាទ។ ប្រទេសដែលជឿជាក់លើអំណះអំណាងរបស់ខ្លួន តែងតែស្វាគមន៍ការប្រើប្រាស់យន្តការច្បាប់ និងយន្តការដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រទេសដែលព្យាយាមពន្យារពេល ឬរក្សាស្ថានភាពមិនច្បាស់លាស់ ជារឿយៗត្រូវបានគេមើលឃើញថាកំពុងស្វែងរកឱកាសបង្កើតអត្ថប្រយោជន៍ថ្មីនៅលើដីជាក់ស្តែង មុនពេលដំណោះស្រាយផ្លូវច្បាប់ត្រូវបានកំណត់ជាផ្លូវការ។
ក្នុងបរិបទនេះ ជំហររបស់កម្ពុជាចំពោះវិវាទព្រំដែនគោក និងដែនសមុទ្រជាមួយប្រទេសថៃកំពុងបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់នូវជម្រើសយុទ្ធសាស្ត្រមួយដែលផ្អែកលើច្បាប់អន្តរជាតិ ជាជាងការប្រកួតប្រជែងដោយអំណាច ឬការបង្កើតសម្ពាធនៅលើដីជាក់ស្តែង។ ការសម្រេចចិត្តរបស់កម្ពុជាក្នុងការជូនដំណឹងទៅអង្គការសហប្រជាជាតិ និងការផ្តួចផ្តើមយន្តការផ្សះផ្សារដោយបង្ខំ (Compulsory Conciliation) ក្រោមក្របខណ្ឌ UNCLOS មិនមែនគ្រាន់តែជាជំហានផ្នែកនីតិវិធីប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាការបញ្ជូនសារនយោបាយដ៏ច្បាស់លាស់មួយទៅកាន់សហគមន៍អន្តរជាតិថា កម្ពុជាចង់ឱ្យវិវាទត្រូវបានសម្រេចដោយអំណាចនៃច្បាប់ មិនមែនដោយអំណាចនៃកម្លាំង។
ប៉ុន្តែអ្វីដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ គឺនៅពេលដែលកម្ពុជាកំពុងជំរុញការដោះស្រាយវិវាទតាមផ្លូវច្បាប់ និងយន្តការអន្តរជាតិ ភាគីថៃបែរជាបន្តស្នើឱ្យវិលត្រឡប់ទៅរកការចរចាទ្វេភាគី និងពន្យារពេលដំណើរការរបស់គណៈកម្មការចម្រុះខណ្ឌសីមាព្រំដែនគោក (JBC)។ បើពិនិត្យតាមទស្សនៈនយោបាយអន្តរជាតិ សំណួរសំខាន់មិនមែនថា «តើការចរចាទ្វេភាគីល្អ ឬមិនល្អ» នោះទេ ប៉ុន្តែគឺ «តើភាគីថៃមានឆន្ទៈនយោបាយគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការអនុវត្តលទ្ធផលនៃការចរចាដែរឬទេ»។
ជាក់ស្តែង កម្ពុជាបានបញ្ជូនកំណត់ទូតជាច្រើនលើក ដើម្បីស្នើឱ្យមានកិច្ចប្រជុំពិសេស JBC និងការចុះប្រតិបត្តិការរបស់ក្រុមវាស់វែងចម្រុះ (JSTs) នៅលើដីជាក់ស្តែង។ ទោះជាយ៉ាងណា ភាគីថៃបានស្នើពន្យារពេលជាបន្តបន្ទាប់ ដោយយោងទៅលើហេតុផលនយោបាយផ្ទៃក្នុង និងការរៀបចំរដ្ឋាភិបាលថ្មី។ អ្វីដែលកាន់តែគួរឱ្យកត់សម្គាល់ គឺទោះបីជារដ្ឋាភិបាលថ្មីរបស់ថៃត្រូវបានបង្កើតរួចហើយក៏ដោយ ក៏ការតែងតាំងសមាសភាពថ្មីរបស់ JBC ភាគីថៃនៅតែមិនទាន់ត្រូវបានបញ្ចប់ជាផ្លូវការ។
ចំពោះទស្សនៈទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ ស្ថានភាពបែបនេះបង្កើតសំណួរមួយដែលមិនអាចរំលងបាន៖ តើការពន្យារពេលនេះគ្រាន់តែជាបញ្ហាបច្ចេកទេស ឬក៏ជាយុទ្ធសាស្ត្រនយោបាយមួយក្នុងការរក្សាស្ថានភាពបច្ចុប្បន្នឱ្យបន្តអូសបន្លាយទៅមុខបន្ថែមទៀត?
ចំណុចនេះកាន់តែមានសារៈសំខាន់ នៅពេលដែលរដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានកិច្ចការព្រំដែនកម្ពុជា អះអាងថា ភាគីថៃនៅតែបន្តសកម្មភាពនៅក្នុងតំបន់ដែលកម្ពុជាចាត់ទុកថាស្ថិតក្នុងដែនអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួន។ ពីទស្សនៈច្បាប់អន្តរជាតិ សកម្មភាពបែបនេះអាចត្រូវបានពិនិត្យក្រោមទ្រឹស្តី «Fait Accompli» ឬ «អង្គហេតុថ្មីនៅលើដីជាក់ស្តែង» ដែលសំដៅលើការបង្កើតស្ថានភាពថ្មីមួយជាក់ស្តែង រួចព្យាយាមធ្វើឱ្យស្ថានភាពនោះក្លាយជាការពិតដែលមិនអាចត្រឡប់ក្រោយបាន។
នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអន្តរជាតិ មានប្រទេសខ្លះបានព្យាយាមប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រនេះ ដោយបង្កើតការកាន់កាប់ ឬការផ្លាស់ប្តូរស្ថានភាពនៅលើដីជាក់ស្តែង ហើយបន្ទាប់មកប្រើប្រាស់ស្ថានភាពនោះជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការទាមទារផ្នែកនយោបាយ ឬផ្នែកច្បាប់។
ជាគោលការណ៍ «សិទ្ធិមិនអាចកើតចេញពីអំពើខុសច្បាប់បានឡើយ» នេះគឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃរបៀបសណ្តាប់ធ្នាប់អន្តរជាតិសម័យទំនើប។ គោលការណ៍នេះមានន័យថា ការកាន់កាប់ទឹកដីដោយខុសច្បាប់ ការប្រើប្រាស់កម្លាំង ឬការបង្កើតស្ថានភាពថ្មីដែលផ្ទុយនឹងច្បាប់អន្តរជាតិ មិនអាចបង្កើតសិទ្ធិស្របច្បាប់ណាមួយបានឡើយ។ នេះក៏ជាហេតុផលដែលធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ ក្នុងមាត្រា ២(៣) និង ២(៤) បានដាក់កាតព្វកិច្ចឱ្យប្រទេសទាំងអស់ដោះស្រាយវិវាទដោយមធ្យោបាយសន្តិវិធី និងហាមឃាត់ការគំរាមប្រើប្រាស់ ឬការប្រើប្រាស់កម្លាំងប្រឆាំងនឹងបូរណភាពទឹកដីរបស់ប្រទេសដទៃ។
អ្វីដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់ជាងនេះទៀត គឺនៅក្នុងជម្លោះអន្តរជាតិ សំណួរសំខាន់មិនមែនត្រឹមតែ «អ្នកណាបាញ់មុន» នោះទេ ប៉ុន្តែគឺ «អ្នកណាបង្កើតបរិយាកាសដែលធ្វើឱ្យការប្រើប្រាស់កម្លាំងក្លាយជារឿងអាចកើតឡើង»។ ដូច្នេះ សកម្មភាព ឬវោហាសាស្ត្រនៃការនិយាយណាមួយដែលអាចបង្កើតការយល់ឃើញថាទឹកដីជម្លោះត្រូវតែ «យកមកវិញ» អាចបង្កើតការព្រួយបារម្ភថា កំពុងរៀបចំមូលដ្ឋានផ្នែកនយោបាយសម្រាប់ការបង្កើនសម្ពាធ ឬសកម្មភាពផ្សេងៗនៅពេលក្រោយ។
នៅក្នុងបរិបទនេះ ជំហររបស់កម្ពុជាបានបង្ហាញនូវភាពស៊ីសង្វាក់គ្នារវាងគោលការណ៍ និងការអនុវត្តជាក់ស្តែង។ មួយផ្នែក កម្ពុជាបន្តគាំទ្រ និងជំរុញឱ្យយន្តការទ្វេភាគី ដូចជា JBC និង JSTs ដំណើរការការងារបច្ចេកទេសប្រកបដោយវិជ្ជាជីវៈ ដើម្បីវាស់វែង និងខណ្ឌសីមាព្រំដែនស្របតាមកិច្ចព្រមព្រៀង និងឯកសារច្បាប់ដែលភាគីទាំងពីរបានទទួលស្គាល់។ មួយផ្នែកទៀត កម្ពុជាប្រើប្រាស់យន្តការអន្តរជាតិដើម្បីធានាថា វិវាទនឹងមិនត្រូវបានសម្រេចតាមរយៈការបង្កើត «អង្គហេតុថ្មីនៅលើដីជាក់ស្តែង» នោះឡើយ។ នេះគឺជាយុទ្ធសាស្ត្រមួយដែលមានគោលបំណងមិនត្រឹមតែការពារអធិបតេយ្យភាពជាតិប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងការពារភាពស្របច្បាប់របស់កម្ពុជានៅក្នុងក្របខណ្ឌអន្តរជាតិផងដែរ។
ជារួម បញ្ហាព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ នៅពេលនេះ មិនមែនជាការប្រកួតប្រជែងរវាងកម្លាំងយោធានោះទេ ប៉ុន្តែជាការប្រកួតប្រជែងរវាង «អំណាចនៃច្បាប់» និង «អំណាចនៃអង្គហេតុលើដីជាក់ស្តែង»។ ខណៈដែលភាគីមួយកំពុងជំរុញយន្តការច្បាប់ និងស្ថាប័នអន្តរជាតិ ភាគីមួយទៀតកំពុងរងការចោទសួរថាតើការពន្យារពេល និងសកម្មភាពនៅលើដីជាក់ស្តែង កំពុងបង្កើតលក្ខខណ្ឌសម្រាប់ស្ថានភាពថ្មីដែលអាចផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនឬយ៉ាងណា។
ចំពោះកម្ពុជា ការបដិសេធ «Fait Accompli» មិនមែនគ្រាន់តែជាជំហរនយោបាយប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាការការពារគោលការណ៍ជាមូលដ្ឋាននៃច្បាប់អន្តរជាតិដែលថា បូរណភាពទឹកដីមិនអាចក្លាយជាកម្មវត្ថុនៃការកែប្រែដោយកម្លាំង ឬដោយការបង្កើតអង្គហេតុថ្មីនៅលើដីជាក់ស្តែងបានឡើយ។ ក្នុងយុគសម័យដែលភាពស្របច្បាប់មានតម្លៃមិនចាញ់អំណាច ការជ្រើសរើសផ្លូវច្បាប់ និងការទូតរបស់កម្ពុជា កំពុងក្លាយជាមូលដ្ឋានសំខាន់មួយក្នុងការការពារផលប្រយោជន៍ជាតិ និងស្វែងរកដំណោះស្រាយប្រកបដោយចីរភាព៕
ដោយ៖ ពិន វិជ័យ
អ្នកសិក្សាវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ
