អ្វីដែលបុព្វបុរសខ្មែរបានបង្កើត ប្រវត្តិសាស្ត្របានកត់ត្រា មរតកបានបញ្ជាក់ និងពិភពលោកបានទទួលស្គាល់

វិចារណកថាឆ្លើយតបចំពោះសាធារណមតិ ប្រជាពលរដ្ឋ និងអ្នកនយោបាយថៃមួយចំនួន

ដោយ៖លោកតា
កម្ពុជាមិនមែនគ្រាន់តែជាទឹកដីដែលមានប្រាសាទបុរាណ និងសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌដ៏សម្បូរបែបប៉ុណ្ណោះទេ។ កម្ពុជាគឺជាទឹកដីកំណើតនៃវប្បធម៌ និងអរិយធម៌ខ្មែរ ដែលបុព្វបុរសខ្មែរបានកសាង បន្ត និងថែរក្សាឆ្លងកាត់ប្រវត្តិសាស្ត្ររាប់សតវត្សរ៍។ ចាប់ពីភាសា អក្សរសាស្ត្រ ជំនឿ សាសនា សិល្បៈ ស្ថាបត្យកម្ម តន្ត្រី របាំ ទំនៀមទម្លាប់ រហូតដល់របៀបរស់នៅរបស់ប្រជាជន សុទ្ធតែបង្ហាញអំពីអត្តសញ្ញាណ ចំណេះដឹង និងភាពច្នៃប្រឌិតរបស់ជាតិខ្មែរ។

ពាក្យថា «កម្ពុជាជាម្ចាស់វប្បធម៌ និងអរិយធម៌ខ្មែរ» មិនមែនជាការអះអាងដោយអារម្មណ៍ជាតិនិយម ឬជាការបដិសេធវប្បធម៌របស់ប្រទេសជិតខាងឡើយ។ វាជាការបញ្ជាក់ការពិតថា ប្រជាជាតិខ្មែរជាអ្នកទទួលមរតកពីបុព្វបុរសខ្មែរ ហើយមានភារកិច្ចថែរក្សា ការពារ អភិវឌ្ឍ និងប្រគល់មរតកនេះទៅកាន់កូនចៅជំនាន់ក្រោយ។

ការគោរពមរតករបស់ខ្លួន មិនមែនជាការមើលងាយមរតករបស់អ្នកដទៃទេ។ ប៉ុន្តែការយកមរតករបស់អ្នកដទៃទៅបកស្រាយ ដាក់ឈ្មោះ ឬអះអាងជាកម្មសិទ្ធិផ្តាច់មុខរបស់ខ្លួន ដោយលុបបំបាត់ប្រភពប្រវត្តិសាស្ត្រ គឺជាបញ្ហាដែលមិនអាចមើលរំលងបាន។

√ប្រវត្តិសាស្ត្រមិនអាចសរសេរឡើងវិញតាមចំណង់នយោបាយ

ចំពោះអ្នកនយោបាយ អ្នកផ្សព្វផ្សាយ និងក្រុមជាតិនិយមជ្រុលថៃមួយចំនួន ដែលតែងតែលើកឡើងនូវការអះអាងខ្វះមូលដ្ឋានអំពីប្រាសាទ សិល្បៈ របាំ សម្លៀកបំពាក់ តន្ត្រី ឬក្បាច់គុនរបស់ខ្មែរ សូមយល់ថា ប្រវត្តិសាស្ត្រមិនមែនជាវត្ថុដែលអាចកែប្រែតាមរយៈការផ្សាយដដែលៗនៅលើបណ្ដាញសង្គមបានឡើយ។ ការឃោសនាខ្លាំងមិនអាចប្រែក្លាយការអះអាងឱ្យទៅជាការពិតបានទេ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រត្រូវបានសិក្សាតាមរយៈភស្តុតាង ដូចជា សិលាចារឹក កាលបរិច្ឆេទ សំណង់បុរាណ រូបចម្លាក់ ឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ ផែនទី កំណត់ត្រារបស់អ្នកធ្វើដំណើរ និងការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ។ នៅពេលភស្តុតាងទាំងនេះអាចកំណត់បានថា មរតកមួយមានប្រភពនៅទីណា កើតឡើងនៅសម័យណា និងត្រូវបានបង្កើតដោយអរិយធម៌ណា នោះការបកស្រាយប្រវត្តិសាស្ត្រត្រូវផ្អែកលើភស្តុតាង មិនមែនលើអារម្មណ៍នយោបាយទេ។

អរិយធម៌ខ្មែរមានសក្ខីភាពនៅពាសពេញទឹកដីកម្ពុជា និងតំបន់ដែលធ្លាប់ទទួលឥទ្ធិពលនៃចក្រភពខ្មែរ។ ប្រាសាទអង្គរ ប្រាសាទព្រះវិហារ សំបូរព្រៃគុក កោះកេរ សំណង់បុរាណ សិលាចារឹក និងស្នាដៃសិល្បៈរាប់មិនអស់ បង្ហាញថាបុព្វបុរសខ្មែរមានចំណេះដឹងខ្ពស់លើស្ថាបត្យកម្ម វិស្វកម្ម ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ គណិតវិទ្យា តារាសាស្ត្រ សាសនា សិល្បៈ និងការរៀបចំសង្គម។

ស្នាដៃទាំងនេះមិនមែនជារឿងព្រេងនិទានដែលខ្មែរបង្កើតឡើងដើម្បីសរសើរខ្លួនឯងទេ។ វាជាភស្តុតាងរូបវន្តដែលនៅតែឈរនៅលើទឹកដី ជាកំណត់ត្រាដែលបានចារនៅលើថ្ម និងជាមរតកដែលសហគមន៍អន្តរជាតិបានសិក្សា វាយតម្លៃ និងទទួលស្គាល់។

អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ បុរាណវិទូ និងអ្នកស្រាវជ្រាវបារាំង អឺរ៉ុប អាស៊ី និងប្រទេសជាច្រើន បានចងក្រងឯកសារ ផែនទី រូបថត និងការសិក្សាវិទ្យាសាស្ត្រអំពីអរិយធម៌ខ្មែរ។ ដូច្នេះ អត្តសញ្ញាណខ្មែរមិនមែនផ្អែកលើការនិយាយតៗគ្នា ឬការអះអាងសម័យទំនើបឡើយ ប៉ុន្តែផ្អែកលើសំណុំភស្តុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រដែលអាចពិនិត្យ និងផ្ទៀងផ្ទាត់បាន។

√អរិយធម៌ខ្មែរមិនរស់នៅតែក្នុងថ្មប្រាសាទ

អរិយធម៌ខ្មែរមិនមែនជាអរិយធម៌ដែលស្លាប់ហើយនៅសល់តែប្រាសាទទេ។ វានៅរស់ក្នុងភាសាខ្មែរ អក្សរខ្មែរ របាំព្រះរាជទ្រព្យ ល្ខោនខោល ចាប៉ីដងវែង គុនល្បុក្កតោ តន្ត្រីពិណពាទ្យ ការសូត្ររឿងព្រេង ពិធីបុណ្យ ប្រពៃណី ជំនឿ និងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាជនខ្មែរ។

ប្រជាជនខ្មែរមិនបានស្គាល់អត្តសញ្ញាណរបស់ខ្លួនតាមរយៈសៀវភៅរបស់អ្នកដទៃតែមួយមុខទេ។ ពួកគេរស់នៅក្នុងអត្តសញ្ញាណនោះ រៀនភាសានោះ ប្រើអក្សរនោះ គោរពប្រពៃណីនោះ និងបន្តបង្រៀនមរតកនោះពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយ។

ទោះបីកម្ពុជាធ្លាប់ឆ្លងកាត់សង្គ្រាម ការឈ្លានពាន ការបាត់បង់ទឹកដី និងសោកនាដកម្មនយោបាយយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរក៏ដោយ ក៏ជាតិខ្មែរមិនបានបាត់បង់ឫសគល់របស់ខ្លួនឡើយ។ ការរស់រានមានជីវិតរបស់វប្បធម៌ខ្មែរ បន្ទាប់ពីគ្រោះមហន្តរាយទាំងនោះ បញ្ជាក់ថា អរិយធម៌ខ្មែរមានមូលដ្ឋានជ្រៅជាងព្រំដែននយោបាយ និងរឹងមាំជាងការឃោសនាណាមួយ។

√ការប្រាស្រ័យវប្បធម៌ មិនស្មើនឹងការលុបប្រភពដើម

កម្ពុជា និងថៃជាប្រទេសជិតខាងដែលមានការប្រាស្រ័យទាក់ទងគ្នាអស់រយៈពេលជាច្រើនសតវត្សរ៍។ ដោយហេតុនេះ សិល្បៈ ភាសា សាសនា សម្លៀកបំពាក់ អាហារ តន្ត្រី របាំ និងទំនៀមទម្លាប់ខ្លះ អាចមានភាពស្រដៀងគ្នា ឬមានឥទ្ធិពលទៅវិញទៅមក។ នេះជាបាតុភូតធម្មតានៃប្រវត្តិសាស្ត្រតំបន់។

កម្ពុជាមិនបដិសេធថា ប្រទេសថៃមានអត្តសញ្ញាណ វប្បធម៌ និងស្នាដៃច្នៃប្រឌិតរបស់ខ្លួននោះទេ។ ក៏ប៉ុន្តែការទទួលឥទ្ធិពល ការបន្តអភិវឌ្ឍ ឬការកែសម្រួលសិល្បៈមួយ មិនផ្តល់សិទ្ធិឱ្យលុបបំបាត់ប្រភពដើម ឬបង្ហាញមរតករបស់អ្នកដទៃថាជាកម្មសិទ្ធិផ្តាច់មុខរបស់ខ្លួនឡើយ។

ភាពស្រដៀងគ្នាគួរត្រូវបានប្រើជាស្ពានសម្រាប់ការយល់ដឹង មិនមែនជាអាវុធសម្រាប់ការដណ្ដើមប្រវត្តិសាស្ត្រទេ។ ប្រទេសមានវប្បធម៌ខ្ពស់ មិនចាំបាច់បន្ថយតម្លៃប្រទេសជិតខាង ដើម្បីលើកកម្ពស់ខ្លួនឯងឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការហ៊ានទទួលស្គាល់ប្រភព ការប្រាស្រ័យឥទ្ធិពល និងការចែករំលែកមរតក គឺជាសញ្ញានៃភាពចាស់ទុំខាងវប្បធម៌។

√សារជូនប្រជាពលរដ្ឋថៃ

ប្រជាពលរដ្ឋថៃទាំងមូលមិនត្រូវបានចាត់ទុកថាជាគូប្រជែងរបស់ប្រជាជនកម្ពុជាទេ។ ប្រជាជនទាំងពីរមានការរស់នៅជិតខាង មានទំនាក់ទំនងគ្រួសារ ពាណិជ្ជកម្ម ទេសចរណ៍ ការងារ សាសនា និងវប្បធម៌ជាមួយគ្នាជាយូរមកហើយ។ ភាពខុសគ្នាខាងទស្សនៈនយោបាយ ឬជម្លោះលើការបកស្រាយប្រវត្តិសាស្ត្រ មិនគួរប្រែក្លាយទៅជាការស្អប់ខ្ពើមរវាងប្រជាជនទាំងពីរឡើយ។

√យើងសូមអំពាវនាវដល់បញ្ញវន្ត អ្នកសារព័ត៌មាន យុវជន និងប្រជាពលរដ្ឋថៃ ដែលគោរពការពិត ឱ្យចូលរួមទប់ស្កាត់ព័ត៌មានក្លែងក្លាយ ការប្រមាថជាតិសាសន៍ និងការប្រើប្រវត្តិសាស្ត្រជាឧបករណ៍បង្កការស្អប់ខ្ពើម។ ការសិក្សាឯកសារពីប្រភពចម្រុះ និងការពិភាក្សាដោយសុចរិត នឹងមានតម្លៃជាងការវិនិច្ឆ័យតាមវីដេអូខ្លីៗ ឬសារជាតិនិយមនៅលើបណ្ដាញសង្គម។

ការគោរពប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ មិនធ្វើឱ្យប្រវត្តិសាស្ត្រថៃតូចចុះទេ។ ការទទួលស្គាល់ប្រភពដើមនៃសិល្បៈណាមួយ ក៏មិនមែនជាការបន្ទាបបន្ថោកសិល្បករថៃនោះដែរ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាជាការបង្ហាញពីសុចរិតភាព និងភាពក្លាហានក្នុងការរស់នៅជាមួយការពិត។

√សារជូនអ្នកនយោបាយថៃ

អ្នកនយោបាយថៃមួយចំនួនគួរឈប់ប្រើកម្ពុជា បញ្ហាព្រំដែន និងមរតកវប្បធម៌ខ្មែរ ជាឧបករណ៍ដើម្បីបង្កើនប្រជាប្រិយភាពក្នុងស្រុក ឬបង្វែរការចាប់អារម្មណ៍ពីបញ្ហាផ្ទៃក្នុង។ ការបំផុសជាតិនិយមអាចផ្តល់ផលចំណេញនយោបាយរយៈពេលខ្លី ប៉ុន្តែវាបង្កការមិនទុកចិត្តរយៈពេលវែង ធ្វើឱ្យខូចទំនាក់ទំនងប្រជាជន និងអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់សន្តិភាពតំបន់។

បញ្ហាប្រវត្តិសាស្ត្រ ព្រំដែន និងបេតិកភណ្ឌ មិនត្រូវដោះស្រាយតាមរយៈការគំរាមកំហែង សម្ពាធយោធា ការបង្កើតហេតុការណ៍នៅលើដី ឬការឃោសនាជាតិនិយមទេ។ បញ្ហាទាំងនេះត្រូវដោះស្រាយដោយច្បាប់អន្តរជាតិ សន្ធិសញ្ញា ផែនទី ឯកសារដែលមានសុពលភាព យន្តការទ្វេភាគី និងការចរចាដោយសុចរិត។

ការគោរពអធិបតេយ្យភាព បូរណភាពទឹកដី និងសេចក្ដីថ្លៃថ្នូររបស់ប្រទេសជិតខាង មិនមែនជាភាពទន់ខ្សោយទេ។ វាជាការបង្ហាញថា រដ្ឋមួយមានភាពចាស់ទុំ និងមានទំនួលខុសត្រូវចំពោះសន្តិភាព។

មេដឹកនាំដែលមានទស្សនវិស័យ មិនបញ្ជូនកំហឹងពីអតីតកាលទៅឱ្យយុវជនជំនាន់ក្រោយទេ។ ពួកគេត្រូវបង្រៀនយុវជនឱ្យយល់ពីការពិត ស្គាល់កំហុសក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ និងកសាងអនាគតរួមលើមូលដ្ឋាននៃការគោរពគ្នា។

√កម្ពុជាមិនទាមទារអ្វីដែលមិនមែនជារបស់ខ្លួន

កម្ពុជាមិនចាំបាច់បង្កើតប្រវត្តិសាស្ត្រថ្មី ដើម្បីបញ្ជាក់ពីភាពចាស់ទុំនៃអរិយធម៌ខ្មែរទេ ពីព្រោះសក្ខីភាពមានស្រាប់នៅលើទឹកដី នៅក្នុងសិលាចារឹក នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ នៅក្នុងភាសា និងនៅក្នុងការរស់នៅរបស់ប្រជាជនខ្មែរ។

កម្ពុជាក៏មិនទាមទារមរតករបស់អ្នកដទៃមកធ្វើជារបស់ខ្លួនដែរ។ អ្វីដែលកម្ពុជាទាមទារ គឺការគោរពការពិត ការទទួលស្គាល់ប្រភព និងការបញ្ឈប់ការបង្ខូចប្រវត្តិសាស្ត្រដែលបង្កការស្អប់ខ្ពើមរវាងប្រជាជន។

កម្ពុជាប្រហែលជាប្រទេសតូចជាងប្រទេសជិតខាងខ្លះ ទាំងទំហំទឹកដី ប្រជាជន និងសេដ្ឋកិច្ច ប៉ុន្តែទំហំប្រទេសមិនមែនជារង្វាស់នៃភាពត្រឹមត្រូវទេ។ អំណាចមិនអាចកែប្រែប្រភពដើមនៃមរតកបាន ហើយសំឡេងខ្លាំងក៏មិនអាចលុបសិលាចារឹកចេញពីថ្មបានដែរ។

√សន្តិភាពត្រូវកសាងលើការពិត

កម្ពុជា និងថៃមិនអាចផ្លាស់ប្តូរភូមិសាស្ត្របានទេ។ ប្រទេសទាំងពីរនឹងនៅតែជាប្រទេសជិតខាង ហើយប្រជាជនទាំងពីរនឹងត្រូវបន្តរស់នៅ ធ្វើពាណិជ្ជកម្ម ធ្វើដំណើរ និងកសាងអនាគតនៅក្នុងតំបន់តែមួយ។ ដូច្នេះ សន្តិភាពយូរអង្វែងមិនអាចកសាងលើការបង្ខូចប្រវត្តិសាស្ត្រ ឬការមើលងាយសេចក្ដីថ្លៃថ្នូររបស់គ្នាបានទេ។

មិត្តភាពពិតមិនទាមទារឱ្យភាគីណាមួយបោះបង់អត្តសញ្ញាណរបស់ខ្លួនឡើយ។ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការពិត ក៏មិនត្រូវកសាងលើភាពស្ងៀមស្ងាត់របស់អ្នកដែលរងការបំពានដែរ។ មូលដ្ឋានរឹងមាំបំផុតសម្រាប់ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា–ថៃ គឺការគោរពគ្នា ការទទួលស្គាល់ការពិត ការអនុវត្តច្បាប់ និងការបដិសេធនយោបាយបង្កការស្អប់ខ្ពើម។

ប្រជាជនខ្មែរចង់បានសន្តិភាព មិនមែនការប្រឈមមុខ។ យើងចង់បានមិត្តភាព មិនមែនការស្អប់ខ្ពើម។ យើងចង់បានការសន្ទនាផ្អែកលើភស្តុតាង មិនមែនការប្រកួតប្រជែងដោយព័ត៌មានក្លែងក្លាយ។ ប៉ុន្តែការស្រឡាញ់សន្តិភាពមិនមានន័យថា ខ្មែរត្រូវស្ងៀមស្ងាត់នៅពេលប្រវត្តិសាស្ត្រ អត្តសញ្ញាណ អធិបតេយ្យភាព និងសេចក្ដីថ្លៃថ្នូររបស់ខ្លួនត្រូវបានបំភ្លៃនោះទេ។

អ្វីដែលបុព្វបុរសខ្មែរបានបង្កើត ប្រវត្តិសាស្ត្របានកត់ត្រា។ អ្វីដែលសិលាចារឹក និងមរតកបានបញ្ជាក់ ពិភពលោកបានទទួលស្គាល់។ គ្មានការឃោសនា គ្មានអំណាចនយោបាយ និងគ្មានសំឡេងជាតិនិយមណាមួយ អាចលុបបំបាត់ការពិតទាំងនេះបានឡើយ។

កម្ពុជាគោរពវប្បធម៌របស់គ្រប់ជាតិ ប៉ុន្តែកម្ពុជាក៏ទាមទារឱ្យគ្រប់ជាតិគោរពវប្បធម៌ ប្រវត្តិសាស្ត្រ អធិបតេយ្យភាព និងសេចក្ដីថ្លៃថ្នូររបស់កម្ពុជាដូចគ្នា។

ការពិតមិនមែនជាកម្មសិទ្ធិរបស់អ្នកដែលមានសំឡេងខ្លាំងជាងគេទេ។ ការពិតជាកម្មសិទ្ធិរបស់ភស្តុតាង។