សន្ធិសញ្ញាត្រូវតែគោរព មិនមែនការប្រើកម្លាំងនោះទេ៖ ហេតុអ្វីបានជាច្បាប់អន្តរជាតិកំណត់ព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃ
សន្ធិសញ្ញាត្រូវតែគោរព មិនមែនការប្រើកម្លាំងនោះទេ៖ ហេតុអ្វីបានជាច្បាប់អន្តរជាតិកំណត់ព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃ
ស្របពេលដែលរដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានកិច្ចការព្រំដែនអះអាងថា ភាគីថៃបានកាន់កាប់ដោយខុសច្បាប់នូវផ្នែកខ្លះនៃទឹកដីកម្ពុជា អ្នកជំនាញផ្នែកច្បាប់អន្តរជាតិម្នាក់បានសង្កត់ធ្ងន់ថា ព្រំដែនអន្តរជាតិត្រូវបានកំណត់ដោយសន្ធិសញ្ញា និងឯកសារគតិយុត្តដែលទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ មិនមែនដោយការកាន់កាប់យោធា ឬសកម្មភាពឯកតោភាគីឡើយ។
អ្នកជំនាញផ្នែកច្បាប់អន្តរជាតិរូបនោះបានប្រាប់ Khmer Times ថា ព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃត្រូវតែយល់ដឹងក្នុងក្របខណ្ឌនៃច្បាប់អន្តរជាតិដែលបានបង្កើតឡើងរួចហើយដែលអធិបតេយ្យភាពទឹកដីត្រូវបានកំណត់តាមរយៈសន្ធិសញ្ញា អនុសញ្ញា និងឯកសារគតិយុត្តស្តីពីព្រំដែនដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយស្របច្បាប់ មិនមែនតាមរយៈការកាន់កាប់ដោយយោធា ផែនទីដែលបង្កើតឡើងដោយឯកតោភាគី ឬសកម្មភាពរដ្ឋបាលនោះទេ។
នៅពេលដែលមានសន្ធិសញ្ញាកំណត់ព្រំដែនរួចហើយ សន្ធិសញ្ញានោះនៅតែជាមូលដ្ឋានគតិយុត្តដែលមានអានុភាពគ្រប់គ្រង លុះត្រាតែរដ្ឋទាំងពីរព្រមព្រៀងគ្នាកែប្រែវាតាមនីតិវិធីស្របច្បាប់។
ការលើកឡើងនេះធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីមន្រ្តីជាន់ខ្ពស់នៃរដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានកិច្ចការព្រំដែនរដ្ឋបានផ្តល់បទសម្ភាសន៍ជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា (TVK) ដោយអះអាងថា កងទ័ពថៃបានកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជាដោយខុសច្បាប់ បន្ទាប់ពីការឈ្លានពានដោយយោធាចំនួនពីរលើកកាលពីឆ្នាំមុនរួមមានតំបន់ជុំវិញប្រាសាទតាមាន់ធំ ប្រាសាទតាក្របី និងតំបន់អានសេះ។
រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានបដិសេធយ៉ាងដាច់អហង្ការចំពោះអ្វីដែលខ្លួនពិពណ៌នាថា ជាការប៉ុនប៉ងរបស់ថៃក្នុងការបង្កើត “ស្ថានភាពលើដីជាក់ស្តែង” (fait accompli) លើដែនអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា និងបានអំពាវនាវឱ្យទីក្រុងបាងកកចាប់ផ្តើមកិច្ចប្រជុំគណៈកម្មការព្រំដែនរួម (JBC) ឡើងវិញជាបន្ទាន់ និងបញ្ជូនក្រុមវាស់វែងចម្រុះ។
“ព្រំដែនអន្តរជាតិត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយសន្ធិសញ្ញា និងឯកសារគតិយុត្តស្តីពីព្រំដែនដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយស្របច្បាប់ មិនមែនដោយការកាន់កាប់ដោយយោធា ផែនទីឯកតោភាគី ឬសកម្មភាពរដ្ឋបាលនោះទេ។ នៅពេលដែលមានសន្ធិសញ្ញាកំណត់ព្រំដែន គឺវានៅតែជាមូលដ្ឋានគតិយុត្តដែលមានអានុភាពគ្រប់គ្រង លុះត្រាតែមានការកែប្រែដោយស្របច្បាប់តាមការព្រមព្រៀងរវាងភាគីទាំងពីរ”។
អ្នកជំនាញរូបនេះក៏បានពន្យល់ថា ផែនទីមានសារៈសំខាន់ផ្នែកច្បាប់តែប៉ុណ្ណោះនៅពេលដែលវាអនុវត្ត ឬឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងត្រឹមត្រូវនូវឯកសារគតិយុត្តដែលមានសុពលភាព។ លោកបានបន្ថែមថា ផែនទីដែលផលិតឡើងដោយឯកតោភាគីពីរដ្ឋមួយមិនអាចផ្លាស់ប្តូរព្រំដែនអន្តរជាតិដែលបានបង្កើតឡើងដោយសន្ធិសញ្ញាបានឡើយ។
លោកបានបន្តថា ច្បាប់អន្តរជាតិបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា អធិបតេយ្យភាពត្រូវបានកំណត់ដោយសន្ធិសញ្ញា អនុសញ្ញា និងគណៈកម្មការព្រំដែនដែលទទួលយកដោយភាគីទាំងសងខាង មិនមែនដោយការប្រើកម្លាំងនោះទេ។
“គោលការណ៍ច្បាប់ក្នុងការកំណត់ព្រំដែនមានភាពច្បាស់លាស់៖ សន្ធិសញ្ញា អនុសញ្ញា និងគណៈកម្មការព្រំដែនដែលទទួលយកដោយភាគីទាំងសងខាងជាអ្នកកំណត់អធិបតេយ្យភាព។ ការប្រើកម្លាំងមិនអាចបង្កើតកម្មសិទ្ធិស្របច្បាប់លើទឹកដីបានឡើយ”។
អ្នកជំនាញបានបន្ថែមថា រដ្ឋមួយមិនអាចទទួលបានអធិបតេយ្យភាពស្របច្បាប់ដោយគ្រាន់តែបង្កើត “ស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៅលើដី” (facts on the ground) នោះទេ។ លោកបានកត់សម្គាល់ថា គម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ការកាន់កាប់ដោយយោធា និងវិធានការរដ្ឋបាលនៅក្នុងតំបន់មានវិវាទមិនអាចជំនួសព្រំដែនដែលបានកំណត់ក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិបានឡើយ។
លោកក៏បានបែងចែកយ៉ាងច្បាស់រវាង “ការគ្រប់គ្រងជាក់ស្តែង” និង “អធិបតេយ្យភាពតាមផ្លូវច្បាប់” ដោយពន្យល់ថា ទោះបីជាការកាន់កាប់បណ្តោះអាសន្នអាចប៉ះពាល់ដល់ស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៅលើដីក៏ដោយ ក៏វាមិនអាចលុបបំបាត់សិទ្ធិដែលមានមូលដ្ឋានលើសន្ធិសញ្ញាបានឡើយ។
“ច្បាប់អន្តរជាតិបែងចែកយ៉ាងច្បាស់រវាងការគ្រប់គ្រងជាក់ស្តែង និងអធិបតេយ្យភាពតាមផ្លូវច្បាប់។ ការកាន់កាប់បណ្តោះអាសន្នអាចប៉ះពាល់ដល់ស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៅលើដី ប៉ុន្តែវាមិនអាចលុបបំបាត់សិទ្ធិដែលកើតចេញពីសន្ធិសញ្ញាបានឡើយ”។
អ្នកជំនាញរូបនេះបានមានប្រសាសន៍ថា ការគោរពកាតព្វកិច្ចតាមសន្ធិសញ្ញា គឺមានសារៈសំខាន់ក្នុងការរក្សាស្ថិរភាពនៃព្រំដែនអន្តរជាតិ ដោយព្រមានថា ប្រសិនបើអនុញ្ញាតឱ្យសកម្មភាពឯកតោភាគីជំនួសព្រំដែនដែលបានព្រមព្រៀងគ្នា នោះវានឹងបំផ្លាញភាពប្រាកដប្រជាផ្នែកច្បាប់ដែលជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិដោយសន្តិភាព។
លោកបានបន្ថែមថា សន្ធិសញ្ញាស្តីពីព្រំដែន គឺជាឯកសារច្បាប់អន្តរជាតិដែលមានស្ថិរភាពបំផុតមួយ ដោយនៅតែមានអានុភាព ទោះបីជាមានការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាល ស្ថានភាពនយោបាយ ឬការកាន់កាប់បណ្តោះអាសន្នក៏ដោយ ព្រោះវាបង្កើតសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចផ្នែកច្បាប់ដែលមានអាយុកាលយូរអង្វែង។
អ្នកជំនាញរូបនេះក៏បានសង្កត់ធ្ងន់ថា ទាំងការគូរផែនទីដោយឯកតោភាគី និងវត្តមានកងទ័ពមិនមានសមត្ថភាពផ្នែកច្បាប់ក្នុងការកែប្រែព្រំដែនអន្តរជាតិឡើយ។ ព្រំដែនអន្តរជាតិអាចកែប្រែបានតែតាមរយៈការយល់ព្រមរួមរបស់រដ្ឋពាក់ព័ន្ធស្របតាមនីតិវិធីអន្តរជាតិដែលមានច្បាប់កំណត់ប៉ុណ្ណោះ។
“គោលការណ៍ pacta sunt servanda តម្រូវឱ្យរដ្ឋទាំងឡាយអនុវត្តកាតព្វកិច្ចតាមសន្ធិសញ្ញារបស់ខ្លួនដោយសុចរិត។ ព្រំដែនអន្តរជាតិដែលបានបង្កើតឡើងដោយសន្ធិសញ្ញាមិនអាចត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរដោយសកម្មភាពឯកតោភាគីបានឡើយ”។
-Khmer Times-
