អត្ថន័យ «តាងនាមប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ» មិនមែនជាពាក្យបើកសាលក្រមទេ — វាជាស្មារតីនៃយុត្តិធម៌
ទស្សនៈទានច្បាប់ដោយមេធាវី ឡុង បញ្ញាវុឌ្ឍ ប្រធានក្រុមហ៊ុនមេធាវី PAN & Associatea Lawfirm។ ទស្សនដែលលើកឡើងជាទស្សនរបស់លោកផ្ទាល់។
#វិភាគសង្គម
ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ យើងអាចសង្កេតឃើញយ៉ាងច្បាស់ពីការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល ជាពិសេសក្រសួងយុត្តិធម៌ និងឧត្តមក្រុមប្រឹក្សាអង្គចៅក្រម ក្នុងការជំរុញកំណែទម្រង់ប្រព័ន្ធតុលាការ ដើម្បីធ្វើឲ្យយុត្តិធម៌មានភាពប្រសើរឡើង និងកាន់តែជាក់ស្តែងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា។
ការពង្រឹងសមត្ថភាពវិជ្ជាជីវៈ ការបណ្តុះបណ្តាលបន្ត ការកែលម្អនីតិវិធី និងការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធស្ថាប័ន សុទ្ធសឹងជាការបង្ហាញពីឆន្ទៈដ៏ច្បាស់លាស់ក្នុងការកសាងប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ឲ្យមានប្រសិទ្ធភាព និងគុណភាព។
យើងក៏អាចសង្កេតឃើញថា ចៅក្រម និងមន្ត្រីតុលាការជាបណ្ដើរៗ កំពុងមានការរីកចម្រើនទាំងផ្នែកចំណេះដឹង បច្ចេកទេស និងការយល់ដឹងអំពីសិទ្ធិមនុស្ស។ នេះជាសញ្ញាវិជ្ជមាន ដែលគួរត្រូវបានទទួលស្គាល់ និងលើកទឹកចិត្ត។
ប៉ុន្តែ ការកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធ និងសមត្ថភាពបច្ចេកទេស មិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ទេ បើសិនជាអ្នកប្រើអំណាចវិនិច្ឆ័យ មិនមានសុចរិតភាព សីលធម៌ និងគុណធម៌ជាត្រីវិស័យដឹកនាំ។
រាល់សាលក្រមដែលចេញដោយតុលាការ តែងចាប់ផ្តើមដោយពាក្យ «តាងនាមប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ»។ ពាក្យនេះមិនមែនជាប្រយោគផ្លូវការសម្រាប់បំពេញទម្រង់ឯកសារទេ ប៉ុន្តែជាការបញ្ជាក់ថា អំណាចវិនិច្ឆ័យគឺជាអំណាចដែលប្រជាពលរដ្ឋប្រគល់ឲ្យ ហើយចៅក្រមប្រើអំណាចនោះជំនួសសង្គមទាំងមូល។
បើពាក្យនេះមានន័យពិតប្រាកដ វាត្រូវមានសាច់ឈាម មានមនសិការ និងមានសុចរិតភាព។ បើគ្មាន វានឹងនៅសល់តែអក្សរ។
កំណែទម្រង់ស្ថាប័ន ត្រូវការកំណែទម្រង់មនសិការ ប្រព័ន្ធអាចត្រូវបានកែប្រែដោយច្បាប់ នីតិវិធីអាចត្រូវបានកែលម្អដោយបទបញ្ជា ប៉ុន្តែយុត្តិធម៌ពិតប្រាកដ ត្រូវចាប់ផ្តើមពីចិត្ត
ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា គ្រប់ធម៌ទាំងអស់ ចាប់ផ្តើមពីចិត្ត។ ចិត្តជាមេ នាំទៅកាន់ពាក្យ និងអំពើ។
ដូចគ្នានេះដែរ ការសម្រេចសេចក្តីមួយ មិនចាប់ផ្តើមពីអត្ថបទច្បាប់ទេ ប៉ុន្តែចាប់ផ្តើមពីមនសិការ និងគុណធម៌របស់អ្នកវិនិច្ឆ័យ។
ច្បាប់អាចសរសេរបាន ប៉ុន្តែមិនអាចគ្របដណ្តប់គ្រប់ស្ថានការណ៍ទាំងអស់បានទេ។ នៅចន្លោះនៃអត្ថបទច្បាប់ មានវិចារណញ្ញាណ។ នៅក្នុងវិចារណញ្ញាណ មានមនសិការ។ ហើយនៅក្នុងមនសិការ មានគុណធម៌។
ចៅក្រមមិនអាចឈប់ត្រឹម “ច្បាប់គឺច្បាប់” ទេ។ គាត់ត្រូវស្វែងរកសមតុល្យរវាងអក្សរច្បាប់ និងស្មារតីយុត្តិធម៌ — ដើម្បីធ្វើឲ្យប្រជាពលរដ្ឋមានអារម្មណ៍ថា យុត្តិធម៌បានកើតឡើងពិតប្រាកដ។
ត្រីវិស័យនៃចៅក្រម
ក្នុងការសម្រេចសេចក្តី «តាងនាមប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ» ចៅក្រមគួរយកត្រីវិស័យបីជាមូលដ្ឋាន៖
សុចរិតភាព — មិនទទួលឥទ្ធិពល មិនពុករលួយ មិនប្រើអំណាចដើម្បីផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។
សីលធម៌ — ប្រព្រឹត្តខ្លួនឲ្យសមនឹងកិត្តិយសវិជ្ជាជីវៈ និងអនុវត្តច្បាប់ដោយអព្យាក្រឹត្យ។
គុណធម៌ — មេត្តាករុណា សមធម៌ មនសិការ និងភាពក្លាហានផ្នែកសីលធម៌ ក្នុងការពារយុត្តិធម៌ពីសម្ពាធមិនសមស្រប។
បើគ្មានត្រីវិស័យនេះ ការកែលម្អប្រព័ន្ធនឹងមិនអាចបង្កើតទំនុកចិត្តបានឡើយ។
ពេលច្បាប់មើលទៅអយុត្តិធម៌
នៅពេលច្បាប់មួយមើលទៅតឹងរឹង ឬអាចបង្កផលប៉ះពាល់មិនសមស្រប ចៅក្រមមិនអាចបដិសេធអនុវត្តដោយផ្អែកលើមតិផ្ទាល់ខ្លួនបានទេ ប៉ុន្តែអាចបកស្រាយឲ្យស្របនឹងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ សិទ្ធិមនុស្ស និងគោលការណ៍សមាមាត្រ។ វាមិនមែនជាការបំពានច្បាប់ទេ ប៉ុន្តែជាការពារច្បាប់ពីការបំផ្លាញយុត្តិធម៌។
ច្បាប់ដែលខ្វះសីលធម៌ អាចប្រែក្លាយពីឧបករណ៍ការពារសង្គម ទៅជាឧបករណ៍បង្កការឈឺចាប់ ដោយគ្មានមេត្តា និងគ្មានសមធម៌។ សីលធម៌គ្មានច្បាប់ អាចក្លាយជាអារម្មណ៍ឯកជន។ យុត្តិធម៌ពិតប្រាកដ កើតឡើងនៅពេលទាំងពីររួមបញ្ចូលគ្នា។
មនសិការ និងការកំណត់ទោស
ការកំណត់ទោសមិនមែនជាគណិតវិទ្យា។ វាពឹងផ្អែកលើ វិចារណញ្ញាណ និងមនសិការ។ ចៅក្រមត្រូវពិចារណាសមាមាត្ររវាងកំហុស និងទោស កត្តាសម្រាលទោស និងផលប៉ះពាល់លើជីវិតមនុស្ស។ មនសិការមិនមែនជាអារម្មណ៍ផ្ទាល់ខ្លួនទេ ប៉ុន្តែជា វិចារណញ្ញាណដែលបានបណ្តុះបណ្តាលដោយច្បាប់ និង សីលធម៌វិជ្ជាជីវៈ។
ទំនុកចិត្តសាធារណៈ៖ មូលធនធំបំផុត
តុលាការមិនមានអាវុធទេ។ អំណាចពិតប្រាកដរបស់វាគឺ ទំនុកចិត្តសាធារណៈ។
បើប្រជាពលរដ្ឋជឿថា ចៅក្រមឯករាជ្យ អព្យាក្រឹត្យ និង សុចរិតភាព សាលក្រមនឹងមានសុពលភាពលើសពីក្រដាស។ បើទំនុកចិត្តបាត់បង់ ពាក្យ «តាងនាមប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ» នឹងក្លាយជាពាក្យទទេ។
ភាពឯករាជ្យត្រូវដើរជាមួយភាពទទួលខុសត្រូវ និង តម្លាភាព។ យុត្តិធម៌មិនគ្រប់គ្រាន់តែត្រូវធ្វើទេ – វាត្រូវតែអាចមើលឃើញថាត្រូវបានធ្វើផងដែរ។
ត្រូវសួរបេះដូងខ្លួនឯង មុនចុះហត្ថលេខា
1. មុនចុះហត្ថលេខាលើសាលក្រម «តាងនាមប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ» ចៅក្រមគួរសួរខ្លួនឯងថា៖
2. តើសេចក្តីសម្រេចនេះយុត្តិធម៌ពិតប្រាកដ ឬត្រឹមតែស្របអក្សរច្បាប់?
3. តើខ្ញុំបានស្តាប់ភាគីទាំងអស់ដោយអព្យាក្រឹត្យ និងគ្មានការលំអៀងដែរឬទេ?
4. តើមានសម្ពាធ ឬឥទ្ធិពលណាមួយ ដែលប៉ះពាល់ដល់វិចារណញ្ញាណរបស់ខ្ញុំដែរឬទេ?
5. បើគ្មាននរណាមើលឃើញ ខ្ញុំនឹងសម្រេចដូចគ្នានេះដែរឬទេ?
6. បើជនជាប់ចោទ ឬជនរងគ្រោះជាសាច់ញាតិខ្ញុំ តើខ្ញុំនឹងយល់ថាវាយុត្តិធម៌ដែរឬទេ?
7. តើទោសនេះសមនឹងកំហុស និងបរិបទជាក់ស្តែងដែរឬទេ?
8. តើសេចក្តីសម្រេចនេះពង្រឹង ឬបន្តក់ទំនុកចិត្តលើប្រព័ន្ធតុលាការ?
9. បើថ្ងៃណាមួយ កូនចៅរបស់ខ្ញុំអានសាលក្រមនេះ តើខ្ញុំនឹងមានមោទនភាព ឬមានការសោកស្តាយ?
សំណួរទាំងនេះ គឺជាកញ្ចក់ឲ្យចៅក្រមឆ្លុះមើលខ្លួនឯង មុន ប្រើអំណាចដែលតាងនាមប្រជាពលរដ្ឋ។
សេចក្តីបញ្ចប់
«តាងនាមប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ» គឺជាការទុកចិត្តដ៏ធំធេងដែល សង្គមប្រគល់ឲ្យមនុស្សម្នាក់ ក្នុងការសម្រេចអំពីសិទ្ធិ សេរីភាព និងជីវិតរបស់មនុស្សផ្សេងទៀត។
ស្ថាប័នអាចបង្កើតច្បាប់ ប៉ុន្តែចៅក្រមបង្កើតទំនុកចិត្ត ស្ថាប័នអាចរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធ ប៉ុន្តែចៅក្រមកំណត់ស្មារតីយុត្តិធម៌
នៅទីបញ្ចប់ បេះដូងនៃយុត្តិធម៌ មិនស្ថិតនៅក្នុងសៀវភៅច្បាប់ទេ។ វាស្ថិតនៅក្នុងមនសិការ សុចរិតភាព និង គុណធម៌របស់អ្នកដែលចុះហត្ថលេខា «តាងនាម ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ»។
-Phnom Penh Post-
———————-
