កម្ពុជាមិនចាំបាច់អះអាងថាខ្លួនមានសីលធម៌ជាងអ្នកណា — សាធារណជនជាអ្នកវាយតម្លៃ

កម្ពុជាមិនចាំបាច់អះអាងថាខ្លួនមានសីលធម៌ជាងអ្នកណា — សាធារណជនជាអ្នកវាយតម្លៃ

ដោយ៖លោកតា

ក្នុងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ ជាពិសេសនៅពេលប្រទេសពីរមានវិវាទ គោលដៅសំខាន់មិនមែនជាការប្រកួតប្រជែងថា «អ្នកណាមានសីលធម៌ជាងអ្នកណា» នោះទេ។ អ្វីដែលមានទម្ងន់ជាងនេះ គឺការបង្ហាញជំហរ ហេតុផល អង្គហេតុ និងមូលដ្ឋានច្បាប់របស់ខ្លួន ដោយទុកឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិជាអ្នកស្តាប់ ពិចារណា និងវាយតម្លៃ។

ហេតុនេះ កម្ពុជាមិនចាំបាច់អះអាងថា ខ្លួនមានសីលធម៌ ឬមាយាទការទូតខ្ពស់ជាងថៃឡើយ។ ការអះអាងបែបនោះ មិនមែនជាភស្តុតាងទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ អ្វីដែលប្រទេសនីមួយៗនិយាយ របៀបដែលខ្លួននិយាយ ហេតុផលដែលខ្លួនលើកឡើង និងរបៀបដែលខ្លួនឆ្លើយតបទៅនឹងភាគីម្ខាងទៀត នឹងក្លាយជាមូលដ្ឋានសម្រាប់អ្នកស្តាប់ធ្វើការវិនិច្ឆ័យដោយខ្លួនឯង។

ជាក់ស្តែង នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំលើកទីមួយនៃគណៈកម្មការផ្សះផ្សាកម្ពុជា–ថៃ ក្រោមអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ (UNCLOS) នៅប្រទេសសិង្ហបុរី ថ្ងៃទី១៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ សេចក្តីថ្លែងការណ៍បើករបស់ភាគីទាំងពីរត្រូវបានបើកជាសាធារណៈ និងផ្សាយផ្ទាល់។ ដូច្នេះ ពលរដ្ឋ អ្នកសារព័ត៌មាន អ្នកច្បាប់ អ្នកការទូត និងសាធារណជនអន្តរជាតិ អាចស្តាប់សម្ដីរបស់ភាគីទាំងពីរដោយផ្ទាល់ មិនចាំបាច់ពឹងផ្អែកតែលើការបកស្រាយរបស់ភាគីណាមួយឡើយ។

នៅត្រង់នេះហើយ ដែល «សម្ដី» ក្លាយជាផ្នែកមួយនៃរូបភាពការទូតរបស់ប្រទេសមួយ។

នៅលើវេទិកាអន្តរជាតិ ពាក្យមួយម៉ាត់មិនមែនមានត្រឹមតែអត្ថន័យតាមភាសានោះទេ។ វាអាចបង្ហាញពីរបៀបគិត កម្រិតនៃការគោរពចំពោះដៃគូ របៀបប្រើហេតុផល និងទស្សនៈរបស់រដ្ឋមួយចំពោះការដោះស្រាយវិវាទ។ ភាសាដែលផ្អែកលើច្បាប់ អង្គហេតុ និងការស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី ផ្តល់ចំណាប់អារម្មណ៍មួយប្រភេទ ខណៈភាសាដែលមានលក្ខណៈចោទប្រកាន់ ឬវាយប្រហារផ្ទាល់ខ្លួន អាចបង្កើតចំណាប់អារម្មណ៍មួយផ្សេងទៀត។ ប៉ុន្តែការសន្និដ្ឋានថា ភាគីណាបង្ហាញឥរិយាបថបែបណា គួរទុកឱ្យអ្នកស្តាប់ពិនិត្យសុន្ទរកថាទាំងមូល និងបរិបទរបស់វា។

នេះហើយជាមូលហេតុដែលពាក្យចាស់ខ្មែរថា «សម្ដីសជាតិ មាយាទសពូជ» នៅតែមានអត្ថន័យយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។

ពាក្យនេះមិនមែនគ្រាន់តែបង្រៀនមនុស្សឱ្យចេះនិយាយសមរម្យប៉ុណ្ណោះទេ។ ក្នុងបរិបទការទូត វារំលឹកថា សម្ដីរបស់អ្នកតំណាងរដ្ឋអាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីវប្បធម៌នយោបាយ ប្រពៃណីការទូត និងរបៀបដែលរដ្ឋមួយចង់បង្ហាញខ្លួនចំពោះពិភពលោក។

ជាពិសេសក្នុងសម័យឌីជីថល សុន្ទរកថាដែលផ្សាយផ្ទាល់មិនបាត់ទៅជាមួយពេលវេលាឡើយ។ វាត្រូវបានថតទុក ចែករំលែក ដកស្រង់ បកប្រែ និងអាចត្រូវបានយកមកពិនិត្យឡើងវិញ។ ដូច្នេះ អ្នកនិយាយមិនត្រឹមតែនិយាយទៅកាន់អ្នកដែលអង្គុយនៅក្នុងបន្ទប់ប្រជុំនោះទេ ប៉ុន្តែនិយាយទៅកាន់សាធារណជនជាតិខ្លួន ប្រទេសម្ខាងទៀត សហគមន៍អន្តរជាតិ និងកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រផងដែរ។

ក្នុងន័យនេះ ការទូតដែលមានប្រសិទ្ធភាពមិនចាំបាច់ប្រកាសថា «ខ្ញុំល្អជាងអ្នក» ឬ «ខ្ញុំមានសីលធម៌ជាងអ្នក» នោះទេ។ ការទូតដែលមានទម្ងន់ គឺបង្ហាញអង្គហេតុ បង្ហាញមូលដ្ឋានច្បាប់ បង្ហាញជំហររបស់ខ្លួនដោយច្បាស់លាស់ ហើយទុកឱ្យភស្តុតាង និងសម្ដីដែលបានថ្លែងជាសាធារណៈនិយាយដោយខ្លួនឯង។

ដូច្នេះ ចំពោះកម្ពុជា និងថៃ ការវាយតម្លៃមិនគួរឈរលើការអះអាងរបស់ភាគីណាមួយថាខ្លួន «មានសីលធម៌ជាង» ឡើយ។ សុន្ទរកថារបស់ភាគីទាំងពីរត្រូវបានដាក់នៅមុខសាធារណជនរួចហើយ។ អ្នកស្តាប់អាចប្រៀបធៀបភាសា ហេតុផល មូលដ្ឋានច្បាប់ របៀបឆ្លើយតប និងសារដែលភាគីនីមួយៗចង់បញ្ជូនទៅកាន់ពិភពលោក។

កម្ពុជាមិនចាំបាច់ប្រាប់ពិភពលោកថា ខ្លួនមានមាយាទយ៉ាងណាទេ។ ថៃក៏ដូចគ្នា។ សម្ដីដែលបានថ្លែងជាសាធារណៈ គឺជាកំណត់ត្រាសម្រាប់ឱ្យសាធារណជនវាយតម្លៃដោយខ្លួនឯង។

ហើយប្រហែលជានេះជាអត្ថន័យដ៏សាមញ្ញ ប៉ុន្តែជ្រាលជ្រៅបំផុតនៃពាក្យបុរាណខ្មែរថា៖

«សម្ដីសជាតិ មាយាទសពូជ»។