វិចារណកថា១៤ ៖ គ្រប់យ៉ាងនៃធម្មជាតិសុទ្ធតែក្លាយទៅជាប្រយោជន៍

គំនិតផ្តើម
«នៅក្នុងធម្មជាតិ ទីបញ្ចប់មួយ ច្រើនតែក្លាយជាសារធាតុបំប៉នសម្រាប់ចំណុចចាប់ផ្តើមនៃអ្វីថ្មីមួយទៀត»

វិចារណកថា ថ្ងៃទី១២ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦

ស្លឹកឈើក្រៀមជ្រុះចុះពីលើដើម។ សម្រាប់យើង មើលទៅវាដូចជាសំរាម។ ប៉ុន្តែនៅលើដី វាបានឈានចូលដល់ទំព័រថ្មីមួយទៀត។ សត្វល្អិតតូចៗ និងផ្សិតបានជួយរំលាយវា។ សារធាតុរបស់វាត្រឡប់ទៅក្នុងដីវិញ ហើយជួយទ្រទ្រង់ការលូតលាស់នាពេលអនាគត។ អ្វីដែលបានបញ្ចប់តួនាទីមួយ កំពុងតែចាប់ផ្តើមតួនាទីមួយផ្សេងទៀត។

ប្រព័ន្ធធម្មជាតិវិលជុំជាទម្រង់ជាវដ្ត។ ទឹកធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ខ្យល់ ដី រាងកាយភាវៈរស់ និងប្រភពទឹក។ កាបូនធ្វើដំណើររវាងបរិយាកាស ភាវៈរស់ ដី និងមហាសមុទ្រ។ សារធាតុបំប៉នឆ្លងកាត់ប្រព័ន្ធអាហារ និងការរំលាយពុកផុយ។ ធម្មជាតិមិនបានធ្វើឱ្យសំរាមបាត់ខ្លួននោះទេ ប៉ុន្តែវាបំប្លែង និងយកវត្ថុធាតុទាំងនោះមកប្រើឡើងវិញ តាមរយៈដំណើរការឥតឈប់ឈរ។

ប៉ុន្តែសំរាមរបស់មនុស្សយើងគឺខុសគ្នា។ យើងបង្កើតវត្ថុធាតុ និងសមាសធាតុដែលធម្មជាតិមិនអាចបឺតស្រូបយកដោយសុវត្ថិភាពបានក្នុងរយៈពេលឆាប់ៗនោះឡើយ។ របស់ប្លាស្ទិកមួយ អាចត្រូវបានប្រើត្រឹមតែប៉ុន្មាននាទី ប៉ុន្តែវាអាចស្ថិតនៅក្នុងបរិស្ថានរាប់រយឆ្នាំ ដោយវាគ្រាន់តែបំបែកជាបំណែកតូចៗ (មីក្រូផ្លាស្ទិក) ជាជាងក្លាយជាដីមានជីជាតិ។ ឯសារធាតុគ្រោះថ្នាក់វិញ អាចធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ជីវិត បើសិនជាដោះស្រាយមិនបានល្អ។

យើងមិនអាចយកតម្រាប់តាមធម្មជាតិដោយមិនបានគិតគូរពិចារណាដោយមិនបានយកចិត្តទុកដាក់នោះឡើយ។ ទោះបីជាធម្មជាតិមានប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង និងបំប្លែងសំណល់យ៉ាងល្អឥតខ្ចោះ (ដូចជាការយកស្លឹកឈើជ្រុះមកធ្វើជាជី) ក៏ដោយ ប៉ុន្តែ បរិបទនៃការរស់នៅរបស់មនុស្ស និងធម្មជាតិគឺមានភាពខុសគ្នា។ ការយកទម្លាប់នៃធម្មជាតិមកអនុវត្តក្នុងសង្គមមនុស្សដោយត្រង់ៗ និងគ្មានការគិតគូរ អាចបង្កជាគ្រោះថ្នាក់បាន។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែង៖ នៅក្នុងព្រៃ នៅពេលផ្លែឈើជ្រុះ ឬសត្វស្លាប់ សំណល់ទាំងនោះនឹងត្រូវរំលាយដោយធម្មជាតិ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើមនុស្សយើងយកទម្លាប់នេះមកប្រើ ដោយ «បោះចោលសំណល់អាហារ ឬកាកសំណល់ផ្តេសផ្តាស» នៅជុំវិញផ្ទះ ឬក្នុងទីក្រុង ដោយគិតថា «វានឹងរលួយក្លាយជាជីតាមធម្មជាតិ» នោះ វានឹងទាក់ទាញសត្វនាំជំងឺ (ដូចជា កណ្ដុរ រុយ និងមូស) ហើយបង្កើតជាបញ្ហាអនាម័យ និងជំងឺឆ្លងដល់មនុស្ស។ សំណល់ក្នុងធម្មជាតិ (ស្លឹកឈើ ផ្លែឈើ) ជា សារធាតុសរីរាង្គ (Organic Matter) ដែលអាចរលួយបានយ៉ាងលឿន និងមានសុវត្ថិភាព។ ប៉ុន្តែ សំណល់របស់មនុស្សភាគច្រើននៅថ្ងៃនេះ (ដូចជា ប្លាស្ទិក គីមី សារធាតុពុល) មិនមែនជាសំណល់ធម្មជាតិឡើយ។ ការទុកវាចោលក្នុងធម្មជាតិដោយគិតថាវានឹងរលាយបាត់ខ្លួន គឺជាការយល់ច្រឡំដ៏គ្រោះថ្នាក់។

យើងត្រូវរៀនពីគោលការណ៍៖ «គិតគូរពីការប្រើប្រាស់បន្ទាប់ មុននឹងបង្កើតវា»។ តើរបស់មួយនេះ អាចចៀសវាងមិនប្រើបានទេ? អាចយកមកប្រើឡើងវិញ? ជួសជុល? កែច្នៃ (Recycle) តាមប្រព័ន្ធដែលមាន? ឬអាចបោះចោលចូលទៅក្នុងវដ្តធម្មជាតិដោយសុវត្ថិភាពបានទេ?

យើងអាចទប់ស្កាត់សំរាម តាមរយៈការបដិសេធមិនយករបស់ដែលយើងមិនត្រូវការ អាចជួយសន្សំធនធានបានច្រើនជាងការប្រឹងប្រែងដោះស្រាយវានៅពេលក្រោយ។ ការប្រើប្រាស់ប្រអប់/ដបដែលប្រើបានយូរ ជួយឱ្យវានៅតែមានប្រយោជន៍។ ការជួសជុល បន្លាយអាយុកាលរបស់សម្ភារៈ។ ការធ្វើជីកំប៉ុសពីសំណល់សរីរាង្គដែលសមស្រប ជួយបញ្ជូនជាតិបំប៉នត្រឡប់ទៅដីវិញ។

វដ្តនៃធម្មជាតិក៏បង្រៀនយើងឱ្យមានការទទួលខុសត្រូវចំពោះអ្វីដែលយើងបង្កើតឡើងផងដែរ។ គ្មានពាក្យថា «បោះចោលបាត់» នោះទេ។ របស់ដែលយើងបោះចោល នឹងទៅកាន់ធុងសំរាម ទីលានចាក់សំរាម កន្លែងកែច្នៃ ប្រភពទឹក វាលស្រែ ឬបរិយាកាស។ ការដឹងពី «ទីតាំងបន្ទាប់» របស់វា ជួយឱ្យយើងជ្រើសរើសបានយ៉ាងប្រកបដោយប្រាជ្ញា។

ក្នុងអំឡុងសប្តាហ៍ទីពីរនេះ ធម្មជាតិបានបង្រៀនយើងពី ភាពអត់ធ្មត់ សហគមន៍ ការភ្ជាប់ទំនាក់ទំនង កតញ្ញូ ការគោរពជីវិត ហើយឥឡូវនេះគឺ «វដ្តវិលជុំ (Circularity)»។ ទាំងនេះមិនមែនជាមេរៀនដែលឆ្ងាយពីខ្លួនយើងឡើយ។ ពួកវាអាចតម្រង់ទិសថា តើថ្នាក់រៀនប្រើប្រាស់ក្រដាសរបៀបណា គ្រួសាររៀបចំអាហាររបៀបណា និងសហគមន៍គិតគូរពីសម្ភារៈរបៀបណា។

ចូរមើលទៅស្លឹកឈើជ្រុះនោះម្តងទៀត។ វាមិនមែនគ្មានប្រយោជន៍ទេ។ វាកំពុងចូលរួមក្នុងវដ្តរៀងរាល់ថ្ងៃ ដែលការណ៍នេះបានកើតឡើងជាយូរយាមកហើយ យូរជាងអាយុកាលមនុស្សជាតិទៅទៀត។ ប្រសិនបើសកម្មភាពរបស់យើងកាន់តែជាវដ្តវិលជុំ—យកមកប្រើតិច ប្រើឱ្យបានយូរ និងបញ្ជូនវត្ថុធាតុត្រឡប់ទៅវិញដោយសុវត្ថិភាព—យើងអាចកាត់បន្ថយសំរាម ព្រមទាំងផ្តល់កិត្តិយសដល់ប្រព័ន្ធជីវិតទាំងឡាយ។

ក្នុងគ្រប់វដ្តទាំងអស់ ការយកចិត្តទុកដាក់ ជួយឱ្យចំណុចចាប់ផ្តើមបន្ទាប់កាន់តែល្អប្រសើរ។

ការពិចារណាតាមបែបព្រះពុទ្ធសាសនា
ការផ្លាស់ប្តូរកើតឡើងជានិច្ច។ អ្វីដែលយើងហៅថា “ទីបញ្ចប់” ច្រើនតែជាការផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ និងលក្ខខណ្ឌប៉ុណ្ណោះ។ ការយល់ឃើញបែបនេះ ជួយឱ្យយើងលះបង់ជំនឿខុសឆ្គងដែលថា «របស់ដែលបោះចោល នឹងបាត់ខ្លួនទៅទទេៗ»។ ការរស់នៅដោយស្មារតីភ្ញាក់រលឹក នឹងតាមដានសម្ភារៈហួសពីខណៈពេលប្រើប្រាស់ និងជំរុញជម្រើសដែលកាត់បន្ថយការប៉ះពាល់។

ការពិចារណាសម្រាប់ថ្ងៃនេះ
តើរបស់មួយដែលខ្ញុំបោះចោល ទៅដល់ណាយ៉ាងពិតប្រាកដ បន្ទាប់ពីវាផុតពីដៃរបស់ខ្ញុំ?

សកម្មភាពសម្រាប់ថ្ងៃនេះ
ជ្រើសរើសរបស់ដែលអ្នកប្រើតែម្ដងរួចក៏បោះចោល។ ស្វែងរកវិធីមួយដែលស្រួលធ្វើ ដើម្បីបដិសេធ កាត់បន្ថយ ឬជំនួសវាដោយជម្រើសដែលប្រើឡើងវិញបាន។

ការប្តេជ្ញាចិត្តសម្រាប់ថ្ងៃនេះ
ថ្ងៃនេះ ខ្ញុំនឹងគិតឱ្យហួសពីធុងសំរាម ហើយរក្សាសម្ភារៈដែលមានប្រយោជន៍ ឱ្យស្ថិតនៅក្នុងវដ្តដែលមានការទទួលខុសត្រូវ។

«នៅពេលយើងការពារធម្មជាតិ គឺយើងកំពុងការពារសព្វសត្វទាំងអស់—រួមទាំងខ្លួនយើងផងដែរ»

-ក្រសួងបរិស្ថាន-