ការទូតត្រូវដើរលើមូលដ្ឋានច្បាប់ មិនមែនលើការបង្កើតលេស

ការទូតត្រូវដើរលើមូលដ្ឋានច្បាប់ មិនមែនលើការបង្កើតលេស

ដោយ៖លោកតា

សេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេស និងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិកម្ពុជា ចេញនៅថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ បានផ្ញើសារយ៉ាងច្បាស់ទៅកាន់សហគមន៍អន្តរជាតិថា កម្ពុជានៅតែប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍ដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី និងដោយគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ។

ចំណុចសំខាន់បំផុតនៃសេចក្តីថ្លែងការណ៍នេះ គឺការបញ្ជាក់ថា បញ្ហាព្រំដែនគោក និងព្រំដែនសមុទ្រ ជាបញ្ហាពីរដែលស្ថិតក្រោមក្របខណ្ឌច្បាប់ខុសគ្នា។ ដូច្នេះ ការដែលកម្ពុជាប្រើយន្តការរបស់អនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ (UNCLOS) ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនសមុទ្រ មិនអាចយកមកធ្វើជាហេតុផលដើម្បីផ្អាក ឬពន្យារការងាររបស់គណៈកម្មការព្រំដែនចម្រុះ (JBC) លើព្រំដែនគោកបានឡើយ។

ក្នុងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ ការដោះស្រាយវិវាទតាមផ្លូវច្បាប់ គឺជាសិទ្ធិស្របច្បាប់របស់រដ្ឋនីមួយៗ។ ការប្រើប្រាស់យន្តការច្បាប់ មិនគួរត្រូវបានបកស្រាយថាជាការបដិសេធការចរចាទេ ប៉ុន្តែជាការបំពេញបន្ថែមដល់ដំណើរការការទូត ដើម្បីធានាថាការដោះស្រាយមានមូលដ្ឋានច្បាស់លាស់ និងអាចទទួលយកបានដោយសហគមន៍អន្តរជាតិ។

អ្វីដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ គឺកម្ពុជាមិនបានបិទទ្វារការចរចាឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ កម្ពុជាបានអំពាវនាវឱ្យបន្តការងាររបស់គណៈកម្មការព្រំដែនចម្រុះ (JBC) ស្របតាមអនុស្សរណៈយោគយល់ឆ្នាំ២០០០ និងកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់។ នេះបង្ហាញថា កម្ពុជាចង់ឱ្យយន្តការទាំងពីរដំណើរការស្របគ្នា មិនមែនជំនួសគ្នាទេ។

មួយវិញទៀត អ្វីដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់ គឺក្នុងរយៈពេលកន្លងមក គណៈកម្មការកិច្ចការព្រំដែនកម្ពុជា បានផ្ញើលិខិត និងសំណើជាច្រើនលើក ដើម្បីអញ្ជើញភាគីថៃមកបន្តកិច្ចប្រជុំរបស់គណៈកម្មការព្រំដែនចម្រុះ (JBC) ស្របតាមអនុស្សរណៈយោគយល់ឆ្នាំ២០០០។ ទោះជាយ៉ាងណា កិច្ចប្រជុំជាច្រើនមិនអាចប្រព្រឹត្តទៅបាន ដោយសារការពន្យារពេល ឬការលើកហេតុផលផ្សេងៗពីភាគីថៃ។ ប្រសិនបើភាគីណាមួយអះអាងថាចង់ដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី នោះការឆ្លើយតបជាវិជ្ជមានចំពោះការអញ្ជើញចូលរួមកិច្ចប្រជុំ និងការបន្តយន្តការដែលបានព្រមព្រៀងគ្នារួចហើយ គឺជាការបង្ហាញពីឆន្ទៈនយោបាយដែលមានទម្ងន់ជាងការលើកឡើងតាមសេចក្តីថ្លែងការណ៍។

សម្រាប់ប្រទេសតូចៗ កម្លាំងមិនមែនជាឧបករណ៍ធានាសន្តិភាពដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុតឡើយ។ អ្វីដែលធ្វើឱ្យប្រទេសមួយទទួលបានការគោរព និងការគាំទ្រពីសហគមន៍អន្តរជាតិ គឺការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវច្បាប់អន្តរជាតិ ការគោរពសន្ធិសញ្ញា និងការប្តេជ្ញាដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី។

នៅក្នុងយុគសម័យដែលពិភពលោកផ្តល់តម្លៃកាន់តែខ្លាំងលើ នីតិរដ្ឋ (Rule of Law) ការបង្កើតលេសដើម្បីពន្យារការអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងដែលបានឯកភាពរួចហើយ មិនអាចជំនួសកាតព្វកិច្ចតាមច្បាប់បានឡើយ។ នៅក្នុងការទូតសម័យទំនើប ភាពជឿជាក់របស់ប្រទេសមួយ មិនត្រូវបានវាស់តាមសេចក្តីថ្លែងការណ៍ទេ ប៉ុន្តែត្រូវបានវាស់តាមការគោរពពាក្យសន្យា ការអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀង និងឆន្ទៈពិតប្រាកដក្នុងការចូលរួមយន្តការដែលភាគីទាំងពីរបានព្រមព្រៀងគ្នា។

សន្តិភាពយូរអង្វែង មិនកើតចេញពីការពន្យារពេល ឬការបង្កើតលេសនោះទេ ប៉ុន្តែកើតចេញពីការគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ ការអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងដោយស្មោះត្រង់ និងការបន្តកិច្ចសន្ទនាដោយសុច្ឆន្ទៈ។ នោះហើយជាមូលដ្ឋាននៃការទូតទំនើប និងជាផ្លូវដែលនាំទៅរកស្ថិរភាព ការជឿទុកចិត្ត និងសន្តិភាពរវាងប្រទេសជិតខាង។